Armweeklynews.amՄՇԱԿՈՒՅԹ
 

 

  Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանէն Մանրապատումներ  

 Մելգոնեանէն Մանրապատումներ

ՏԻԿ. ՔԷՇԻՇԵԱՆԻՆ ՃԱՇԵՐԸ

1971-1972 կրթաշրջանին Լառնագայի Ազգային Վարժարանին մէջ «Աւագ Ուսուցիչ» էի։ Դպրոցին ճիշդ դիմացը Քէշիշեաններու բնակարանն էր։ Շատ ազնիւ ընտանիք մը, որոնք երկու զաւակներ ունէին վարժարանէն ներս։ Տիկ. Քէշիշեանը շատ խիստ էր եւ շատ մօտէն կը հետեւէր իր զաւակներուն դասերուն եւ միշտ կ՚ուզէր որ անոնք լաւ նիշեր ստանային։ Վարքով՝ այս տղաքը շատ լաւ էին։ Քանի մը անգամ Տիկ. Քէշիշեանին եփած ճաշերը համտեսելու առիթը ունեցած եմ։ Սքանչելի խոհարար էր ան։

 1972-1973 կրթաշրջանին ես Մելգոնեան պաշտօնի կոչուեցայ որպէս դիւանապետ, եւ յաջորդ տարին ալ՝ որպէս Ընդհանուր Հերթապահ։ Քէշիշեան եղբայրները արդէն սկսած էին Մելգոնեան յաճախել։ Ինչպէս նախապէս գրած էի, ամիսը երկու անգամ, շաբաթավերջերը, Կիպրացի աշակերտները տուն կը մեկնէին։ Քէշիշեան եղբայրները անպայման տուն պէտք էր երթային։ Կիրակի երեկոյեան տուն գացողները կը վերադառնային։ Շատ յաճախ, այս տղաքը տունէն համադամ ուտելիքներ ալ կը բերէին որպէսզի յաջորդ քանի մը օրերուն կամաց-կամաց ուտէին։ Միսակ Քէշիշեանը (կարծեմ հիմա ատամնաբոյժ է), անպայման տունէն քանի մը տեսակ ուտելիք կը բերէր – միջուկով քէօֆթէ, սարմայ, փուռի ճաշեր, անուշեղէններ եւայլն։ Տոպրակները շալկած շատ արագ քալելով եւ երբեմն ալ աստիճաններէն ցատկրտելով ննջարան կը բարձրանար եւ բերած ճաշերը իր պահարանին մէջ պահելով, դուռը կը կղպէր եւ վար կ՚իջնէր ընթրելու։ Տղաքը շատ լաւ գիտէին այս, եւ երբ Միսակը ճաշարանին մէջ դպրոցի ընթրիքը վայելելով զբաղուած կ՚ըլլար, իրենք ալ ննջարանին մէջ Միսակին բերած ճաշերը կը վայելէին։ Խեղճ տղան երբ ննջարան ելլէր իր բերած անուշեղէններուն համին նայելու, անոնք արդէն միւս տղոց ստամոքսներուն մէջ պար բռնած կ՚ըլլային։ Միսակը կը զարմանար որ ինչպէ՞ս իր նոր բերած ուտելիքները անհետացեր էին։ Երբ ընկերներուն հարցնէր թէ ու՞ր են իր բերած ճաշերն ու անուշեղէնները, «հաւանաբար թաքսիին մէջ մոռցեր ես » կամ «վստա՞հ ես որ ճաշերդ վեր բերիր, դասարանը դարակիդ մէջ նայեցա՞ր» կամ «տունը մոռցեր ես» ըսելով կը կատակէին տղուն հետ։ Միսակը այնքան բարի սիրտ եւ մաքուր նկարագիր ունէր որ սկիզբները բնաւ չէր կասկածէր որ ընկերները կրնային իր պահարանը բանալով ճաշերն ու անուշեղէնները «մաքրել»։

 Բաւական ժամանակ ետք, օր մըն ալ Միսակին մայրը, Տիկ. Քէշիշեանը, Մելգոնեան եկաւ բողոքելու։ «Պրն. Գուրուեան, ըսաւ, եկած եմ գանգատելու եւ բողոքելու։ Միսակին դասընկերները իր բերած ճաշերն ու անուշեղէնները իր պահարանէն կը գողնան եւ կ՚ուտեն կոր։ Հիմա կ՚ուզեմ որ այդ տղաքը հոս կանչէք եւ թող ինծի պատասխան տան։ Որո՞նք են նայիմ այդ գողերը»։ Գիտէի որ եթէ հարցը սկսէի հետապնդել, խնդիրը պիտի մեծնար, Տնօրէնը եւ Կարգապահական Յանձնախումբը գործին մէջ պիտի մտնէին եւ մեր «կիսակուշտ գողերը» շատ խիստ պիտի պատժուէին։ Շատ խիստ պատիժ կար ուրիշին կղպուած պահարանները բացողներուն։

 Դէմքիս վրայ անմեղ ժպիտ մը գծագրելով ըսի .- «Տիկ. Քէշիշեան, յանցաւորը դուք էք։» Զարմանքով երեսիս նայեցաւ… « Ես գիտեմ, ես ձեր պատրաստած ճաշերը համտեսած եմ եւ գիտեմ որքան համով են այդ ճաշերը։ Մեր այս գիշերօթիկ տղաքը իրենց տուներէն հեռու են եւ իրենց մայրերուն, տունի ճաշերը շատ կարօտցած են։ Երբ գիտցան որ դուք այդքան համով հոտով ճաշեր կը պատրաստէք, բնականաբար փորձութեան ենթարկուեցան եւ երբ իրապէս համտեսեցին, այլեւս խենթութիւն էր չգողնալը։ Տղաքը շատ խիստ պատիժները աչքերնուն առած են, բայց հակառակ անոր կ՚ուզեն անպայման ճաշակել ձեր պատրաստած համով ճաշերը։» Տիկ. Քէշիշեանին դէմքին վրայ թեթեւ ժպիտ մը ուրուագծուեցաւ։ «Ինչու՞, ըսի, օր մը տղուդ դասընկերները տունդ ճաշի չես կանչեր որպէսզի խեղճերը կուշտ ու կուռ ճաշերդ վայելեն։» «Ուրեմն, ըսաւ, ճաշերուս շատ համով ըլլալու՞ն համար …» «Այո, ըսի, շատ համով ըլլալուն համար …» «Քանի որ այդպէս է, ըսաւ, անուշ ըլլայ։ Ես Կիրակի մը Միսակիս դասընկերները ճաշի հրաւիրեմ որ տղաքը համով հոտով ուտեն ու կշտանան։» Եւ այպէսով, Տիկ. Քէշիշեանը, Միսակը, իր դասընկերները եւ ես շատ գոհ մնացինք հարցին բարւոք լուծումով։

  ( ) ( ) ( ) ( )

ՀԱՅԱՍՏԱՆՑԻ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆ ՀԻՒՐԵՐԸ

Մելգոնեանցի աշակերտները առանձնաշնորհումը ունէին տարին քանի մը անգամ հայրենիքէն ժամանած հիւր մտաւորականներու հետ շփուելու, անոնց բանախօսութիւնները լսելու, միասին նկարուելու, անոնց ստորագրութիւնները առնելու, եւայլն։

Ըսեմ անմիջապէս որ երբեմն ժամանումի թուականը ճշդուած կ՚ըլլար, ձեռնարկին թուականը որոշուած, հրաւէրները եւ ծանուցումները բաժնուած, յայտագիրը պատրաստուած եւ օդակայան ալ գացած կ՚ըլլայիք զիրենք դիմաւորելու եւ յանկարծ … «Մոսկուայէն վիզան ուշացած է» ըսելով մարդիկը չէին գար, եւ ստիպուած կ՚ըլլայինք ամէն բան փոխել։

Մելգոնեանի 40-ամեակի տօնակատարութիւններուն համար Հայաստանէն խումբ մը մտաւորականներ եւ արուեստագէտներ հրաւիրուած էին հանդիսութիւններուն մաս կազմելու։ Որոշուած օրը պատուիրակութեամբ մը օդակայան գացին Տնօրէնն ու քանի մը հոգաբարձուներ, սակայն ժամանած օդանաւին մէջ մեր հիւրերը չկային։ Ըսուեցաւ որ Մոսկուայի մէջ «օդանաւը փախցուցած են»։ Մենք 12-րդ դասարան էինք այդ տարին (1966)։ Խնդրեցինք Տնօրէնէն որ մենք ալ օդակայան երթանք հիւրերը դիմաւորելու։ Հոգաբարձուներէն ոմանք համաձայն չեղան։ «Այդ չոճուխներուն պէտք չկայ» եղաւ անոնց պատասխանը… Մենք ալ ըսինք որ եթէ մեզ չտանիք, հիւրերը պիտի չգան։ Խնդացինք։ Երկու անգամ եւս Լառնագայի օդակայանը երթալէն ետք, երբ հիւրերը «վիզայի հարցերով» չեկան, ստիպուած եղանք 40-ամեակի միջոցառումները կատարել ի բացակայութիւն հայրենի հիւրերու։ Տօնակատարութիւններէն շաբաթ մը ետք «մերոնք» ժամանեցին եւ Մելգոնեանի հաշւոյն քանի մը օր Կիպրոսի տեսարժան վայրերը վայելելէն ետք եւ վերի դասարաններու աշակերտներուն հետ դասարաններու մէջ կարճ հանդիպումներ կազմակերպելէն ետք, Հայաստան վերադարձան բազմապատկուած եւ ուռած ճամպրուկներով …

1977-ին էր, նշանաւոր բանաստեղծ մը (անունը չեմ ուզէր հոս տալ), երգչուհիի մը եւ դաշնակահարուհիի մը ընկերակցութեամբ Մելգոնեան եկաւ Եղիշէ Չարենցի ծննդեան 80 ամեակին բանախօսելու եւ գեղարուեստական յայտագրին վրայ մաս առնելու։ Բանաստեղծ-փաստաբան Սմբատ Տէօվլէթեանը, Լառնագայէն Արամ Գալայճեանը եւ Անդրանիկ Կիւվլէքճեանը, Ասատուր Տէօվլէթեանը եւ ես օդակայան գացինք զիրենք դիմաւորելու։ Քանի որ Արամ Գալայճեանը Կիպրոսի Հայ Համայնքի Պետական Ներկայացուցիչն էր եւ Անդանիկ Կիւվլէքճանն ալ օդակայանի վերի պաշտօնեաներուն հետ սերտ յարաբերութիւններ ունէր, կարգադրեցին որ օդակայանին «V.I.P.»ի (Շատ Կարեւոր Անձնաւորութիւն) հիւրասենեակը բացուի ի պատիւ մեր հիւրերուն։ Վալիզներու եւ անցագրերու հարցերը լուծելէն ետք, վերադարձանք Նիկոսիա, իրենց պանդոկը։ Ժամը արդէն 4։00 եղած էր։ Հանդէսը պիտի սկսէր ժամը 8։00-ին։ Մեր Բանաստեղծը «քիչ մը սենեակս բարձրանամ միտքերս հաւաքելու իրիկուայ բանախօսութեանս համար» խնդրեց … Սմբատ Տէօվլէթեանն ու ես իրարու աչքին նայեցանք։ Աւելի քան երեք ամիս առաջ լուր տուած եւ հրաւիրած էինք զինք, եւ ինք հիմա, վերջին օրը, հանդէսէն չորս ժամ առաջ կ՚ուզէր առանձնանալ իր «միտքերը հաւաքելու»։ Այսքան էր իր լրջութիւնն ու յարգանքը Չարենցին, Կիպրահայերուն եւ Մելգոնեանցիներուն հանդէպ։ Ոչինչ։ Դաշնակահարուհին եւ երգչուհին խնդրեցին որ ժամը 7։00-ին սրահ տարուին որպէսզի հոն փորձ ընեն քիչ մը։ Այդ ալ՝ոչինչ։

Նման հանդէսներու համար, Մելգոնեանը սքանչելի յայտագիր կը պատրաստէր, խմբային եւ անհատական արտասանութիւններով, նուագով, երգչախումբով եւ պարախումբով։ Աշակերտներուն օրուան նիւթին մասին խօսած կ՚ըլլային հայերէնի ուսուցիչները որպէսզի անոնք աւելի լաւ վայելէին բանախօսութիւնը։ Չարենցէն համադրուած խմբային արտասանութիւն («Ամբոխները Խելագարուած») եւ այս Բանաստեղծէն քանի մը բանաստեղծութիւններ արտասանուելէն ետք բեմ հրաւիրուեցան դաշնակահարուհին եւ երգչուհին։ Պէտք է ըսել որ դաշնակահարուհին շատ լաւ պատրաստուած էր, իսկ երգչուհի՞ն … Յայտնի էր որ «վերերը» շատ ազդեցիկ ծանօթներ ունէր, «Երեւան Էրէբունի»ի բառերն անգամ լաւ չէր գիտէր։ Աւելի չմանրամասնեմ, ապա թէ ոչ «վերջը լաւ չի լինի»։

Բացառիկ կերպով ծանօթացուելէ ետք, որոտընթոստ ծափերով բեմ հրաւիրուեցաւ մեր Բանաստեղծը։ Երանի ձայնագէինք իր խօսքը, որպէսզի ընթերցողները հաւատային ըսելիքիս։ Եթէ այդ օր Մելգոնեանի աւարտական դասարանի աշակերտէ մը խնդրուէր որ Չարենցի մասին խօսի, ես կեանքիս վրայ կ՚երդնում որ աշակերտին խօսքը շա՛տ աւելի բովանդակալից կ՚ըլլար քան այս Բանաստեղծին խօսքը։ Պարզապէս գրականութենէ հասկցողներն ու Չարենցի մասին ծանօթութիւն ունեցողները մեծ յուսախափութիւն ապրեցան այդ օր։ Նոյնիսկ գրասէր աշակերտներէն ոմանք յուսախափ եղան։ Զղջացինք որ անոր հրաւիրած էինք այդ առիթով։ Կարծեմ «Սփիւռքահայութեան հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէ»ի պատասխանատուները որոշած էին զինք ղրկել Կիպրոս, ի դիմաց … 30 արծաթի։

Մեր հիւրերն էին վերջապէս։ Տէր եւ Տիկ. Սմբատ եւ Թագուհի Տէօվլէթեանները, Ասատուր Տէօվլէթեանը, Տէր եւ Տիկ. Գէորգ եւ Սիլվա Յակոբեանները, ես եւ կինս, Ալիսը, եւ ուրիշ զոյգ մը հիւրերուն Մակետոնիտիթցայի մօտ գտնուող «Մոն Փարնաս» շատ նշանաւոր եւ լաւագոյն ճաշարանը տարինք ընթրիքի։ Ապսպրանքները երբ որ եկան, մեր «երգչուհին» առանց ճաշին համին նայելու «ես այս ճաշը չեմ ուզեր» ըսաւ։ Պրն. Տէօվլէթեանը անմիջապիս ուրիշ մը ապսպրեց։ «Երգչուհին» նորէն ըսաւ որ այդ մէկուն տեսքը չի հաւնիր եւ ուրիշ ճաշ մը կ՚ուզէ։ Յայտնի էր, այդ «երգչուհին» Պրն. Տէօվլէթեանին լաւ չէր ճանչնար։ Պրն. Տէօվլէթեանը սպասարկող մարդուն կանչեց, մեղմ ձայնով բաներ մը ըսաւ եւ քանի մը վայրկեան ետք պնակ մը խաշած սպակէթթի դրուեցաւ «երգչուհի»ին առջեւ … Խեղճուկին կզակը մինչեւ կուրծքերը իջան բայց կարեւորութիւն տուող չեղաւ (իր տրամադրութեան, ոչ կուրծքերուն…)։

Կարգ մը Կիպրահայ ազնուափայլ տիկինները մեր Բանաստեղծին իրենց տուները կանչելով ուզեցին հիւրասիրել։ Պատիւ էր։ Մարդուկը, տակաւին տուն չհասած, ասոնցմէ կը խնդրէ որ «մի քիչ շուկայ» երթան քանի մը գնումներ ընելու իրեն եւ իր կնկան համար։ Երրորդ օրը գանգատները այնքան շատցան որ Յունաստան հեռաձայնեցինք եւ ըսինք որ «Բանաստեղծը հոս է, կ՚ուզէ՞ ք զինք Աթէնք ղրկենք …» Մարդիկը շատ խանդավառուեցան։ Ղրկեցինք։ Երկու օր ետք քանի մը հեռաձայններ ստացանք Աթէնքէն որ «ինչու՞ այս փորձանքը մեր գլխուն փաթթեցիք»։ Մինչ այդ դաշնակահարուհին եւ «երգչուհի»ն Երեւան մեկնած էին։ Մեր մարդուկը իր մեկնումի օրը Աթէնքէն Լառնագա եկաւ եւ հեռաձայնեց մեզի ըսելու որ ինք օդակայանն է, ութը ժամ ժամանակ ունի, եթէ կարելի է երթանք եւ զինք վերցնենք։ «Դու սպասիր ես կը գամ» երգը կը յիշե՞ ք...

( ) ( ) ( ) ( )


ՋՐԱՄԲԱՐԷՆ ՇԷՆՔ ՝ ՋՐՈՒՂԻՆ

Կիպրոս միշտ ջուրի տագնապ ունէր, հետեւաբար Մելգոնեանն ալ ջուրի պակասէն կը տառապէր։ Տարին վեց ամիս, շաբաթը երեք անգամ, գիշերները, իւրաքանչիւր անգամին միայն ութը ժամ ջուր կու տային բնակիչներուն։ Մելգոնեանցիներս, մանաւանդ մարզիկները, շատ կը նեղուէինք այս կացութենէն։

1979-ին Մելգոնեանի տնօրէնուհին Տիկ. Սօսի Պետիկեանն էր։ Իրեն ըսի որ Մելգոնեանի ջրամբարին տակ ընդյատակեայ ջուր պէտք է ըլլայ։ Ինչու՞ չենք հաստատէր այդ եւ ջուրը օգտագործէր։ Տրամաբանական գտաւ գաղափարս եւ հոգաբարձութեան հետ համախորհուրդ, մասնագէտներ բերին եւ հաստատեցին որ ջրամբարին տակ մաքուր ջուր կայ։

Ջուրը ջրհորէն հանելէն ետք պէտք էր մինչեւ մանչերու շէնքին քով գտնուող մեծ ջրամբարին մէջ հոսեցնել։ Այդ ընելու համար պէտք էր ջրամբարին տակէն մինչեւ մանչերու շէնքը խողովակ զետեղուէր, որուն համար պէտք էր ամբողջ այդ միջոցը փորուէր։ Հսկայական գործ։ Եւ քանի որ Մելգոնեանի հոգաբարձութիւնը մասնագէտ է «իքոնոմութիւն» ընելու, փորելու եւ խողովաները զետեղելու գործը յանձնեցին Պրն. Յարութիւնին եւ Պրն. Մաքսուտին, դպրոցի երկու գործաւորներուն որոնք նորոգութիւններով կը զբաղուէին։ Մելգոնեանը «քիչ մը հին» ըլլալուն, անվերջ նորոգութիւններու պէտք կ՚ունենար, մանաւանդ կոյուղիներու նորոգութեան։ Այս մարդիկը երկու հոգիով չէին կրնար դպրոցին ընթացիկ նորոգութիւններուն հասնիլ, ուր մնաց այդ «ջրանցք»ին գործը գլուխ հանել։

Մելգոնեանը այդ տարիներուն «Չորս Ժամ»ի դրութիւն մը ունէր։ 12-րդ դասարանի տղաքը ամիսը չորս անգամ, 11-րդը՝ երեք անգամ, 10-րդը երկու անգամ իսկ 9-րդն ալ մէկ անգամ, շաբաթավերջին քաղաք երթալու արտօնութիւն ունէին քէպապի, սինեմայի, եւայլնի համար։ 8-րդ դասարանը նման արտօնութիւն չունէր։ Պրն. Յարութիւնին եւ Մաքսուտին հարցուցի որ կ՚ուզե՞ ն տղաքը փորեն այդ ճամբան որպէսզի խողովակները մէջը թաղեն … «ամման Պրն. Գուրուեան, ինչ կ՚ըլլաք, մեզի շատ օգնած կ՚ըլլաք» ըսին։

Ութերորդ դասարանի տղոցմէ քանի մը հոգի գրասենեակս կանչեցի եւ ըսի փորելու այսպէս գործ մը կայ, «չորս ժամ»ի փոխարէն կ՚ուզե՞ ն այդ գործը ընել։ «Մելգոնեանի պատմութեան մէջ ձեր անունը կը մնայ որպէս հերոսներ, տարիներով տղաքը ձեր մասին պիտի խօսին եւ օրհնեն ձեզ»։ Շատ խանդավարուեցան, աւելի «չորս ժամ»ով քան թէ պատմութեան մէջ հերոսանալով։

Գիտէի որ քանի մը վայրկեան ենք այս տղաքը մէկիկ-մէկիկ քովս պիտի գային իրենց «լաւագոյն ընկեր»ներով եւ առաջարկէին որ իրենց ընկերներն ալ մաս կազմէին այդ խումբին։ Այդպէս ալ եղաւ։ «Ե՞րբ չորս ժամի պիտի երթանք Պարոն» հարցուցին տղաքը։ «Անմիջապէս որ գործը վերջանայ, այդ Կիրակին կ՚երթաք» ըսի։

Յաջորդ օրն իսկ, տղաքը կէսօրուայ ճաշի դադարին, ժամը 3։30-5։00, Չորեքշաբթի եւ Շաբաթ կէսօրէ վերջերը եւ առաջին Կիրակին սկսան ծանր աշխատանքի։ Կիրով գիծը քաշած էինք, եւ այդ գիծին վրայէն տղաքը կէս ոտք խորութեանբ եւ կէս ոտք լայնքով պիտի փորէին, ջրամբարէն մինչեւ մանչերու շէնքին ետեւը, աղջկանց առջեւի պուրակին մէջէն անցնելով։ Արհեստավարժ փորողներու համար նուազագոյն մէկ ամիս տեւելիք գործը այս տասը տղաքը երկու շաբաթէն վերջացուցին եւ առաջին իսկ առիթով իրենց «չորս ժամ»ուայ արտօնութիւնը տուի։ Եւ քանի որ գետինը շատ կարծր էր եւ տղաքը շատ յոգնեցան, իրենց երկրորդ արտօնութիւն մըն ալ տուի քէպապի երթալու։

Տղաքը շատ ուրախացան բայց պաշտօնակից մը տնօրէնուհիին բողոքած է որ ես «օրէնքին դէմ» աշխատած եմ եւ այս տղոց, առանց տնօրէնութեան գիտակցութեան քաղաքի եւ քէպապի արտօնութիւն տուած եմ … Տնօրէնուհի Տիկ. Պետիկեանը կանչեց զիս եւ բացատրութիւն պահանջեց։ Բացատրեցի եւ հարցուցի որ ո՞վ իրեն այս լուրը բերած է։ Պզտիկ դաս մը պիտի տայի անոր, բայց տնօրէնուհին «պէտք չկայ» ըսաւ։ Անշուշտ գիտէի ո՛վ էր այդ անձը, եւ որուն հաշիւը տղոց հետ տարբեր ձեւով մաքրեցինք։

Տղաքը յետ այնու կրնային ամէն օր լոգանք առնել եւ ջուրը առատօրէն գործածել։

( ) ( ) ( ) ( )


ՊԱՐՏԱԴԻՐ ԼՈԳԱՆՔ

Երբ 11-րդ դասարան էինք, 8-րդ դասարանը տղայ մը եկաւ որ լոգանք առնել չէր ուզէր։ Շաբաթէ մը սկսաւ հոտիլ։ Այս տղան ճերմակեղէններն ալ չէր փոխէր, ոչ ալ սաւանները։ Ննջարանին մէջ իր անկողինին շուրջը արդէն կենալը անկարելի սկսաւ դառնալ։ Շատ փորձեցինք համոզել զինք որ լոգանք առնէ, ճերմակեղէններն ու սաւանները փոխէ, անօգուտ։ Դիմեցինք հերթապահին։ Հերթապահը, Պրն. Միհրան Ճիզմէճեանն էր, շատ ազնիւ, հանդարտ, ընկերային եւ բարի մարդ մը։ Ճիզմէճեանը այս տղուն խօսեցաւ, խրատեց, բայց անօգուտ։ Մեր սպառնալիքներն ալ օգուտ չունեցան։ Կը մնար «աշակերտական միջոցներով» զինք լոգցնել։

Օդերը ակսած էին պաղիլ։ Գիշեր մը, ժամը 12։00-ի ատենները, երբ ինք արդէն քնացած էր, 5-6 տղոցմով անակնկալօրէն յարձակեցանք վրան եւ ձեռքերէն եւ ոտքերէն բռնելով, քաշքշելով զինք բաղնիք տարինք եւ իր պոռչտուքներուն կարեւորութիւն չտալով, պաղ ջուրը բացինք եւ զինք նետեցինք գետին։ Կարծեմ ոտքը, մէջքն ու քիչ մըն ալ գլուխը վիրաւորուելով ցաւեցան գետին եւ պատերուն զարնուելով։ «Գլուխդ երեք անգամ շաբփու կ՚ընես, մարմինդ ալ երեք անգամ կ՚օճառես եւ վերջը միայն դուրս կ՚ելլես» ըսինք։ Մինչ այդ, ուրիշ տղաք իր անկողինին մէջ պաղ ջուր թափելով թռչեցին անկողինն ու վերմակը որպէսզի այդ գիշեր չկարենայ քնանալ, ինչպէս որ իր հոտերը արգելք կ՚ըլլային շուրջիններուն քնանալու։ Երբ բաղնիքէն դուրս ելաւ, ազդարարերեցինք իրեն որ ննջարան չգայ, այլապէս քանի մը ոսկոր կոտրելէն ետք, քիթն ու բերանն ալ պիտի արիւնենք։ Հաստ անձեռոց մը եւ իր վերմակը տուինք եւ ըսինք որ ճեմիշին (զուգարան) կողմը պիտի մնայ ամբողջ գիշերը։ Այդպէս ալ եղաւ։

Յաջորդ առտու, ազդարարեցինք իրեն որ չհամարձակի հերթապահին կամ տնօրէնին բողոքել, ապա թէ ոչ «մայրդ կը լացնենք» ։ Նաեւ, պայման դրինք որ շաբաթը նուազագոյնը երկու անգամ պիտի լոգնայ, ճերմակեղէնները փոխէ, եւ սաւաններն ալ իրենց ատենին փոխէ։ «Եթէ մեր ըսածը չընես, ամէն շաբաթ մենք քեզ պաղ ջուրին տակ պիտի նետենք եւ այդ գիշերն ալ ճեմիշին մէջ պիտի պառկիս» ըսինք։

Աշակերտներուս «դաստիարակչական մեթոտ»ները իրենց դրական արդիւնքը ունեցան …

( ) ( ) ( ) ( )
ՀԱԼԷՊՑԻ ՆԵՐՍԷՍԸ

9-րդ դասարանիս, Հալէպէն Ներսէս Արսլանեան անունով դասընկեր մը ունեցանք։
Ունեւոր ընտանիքի զաւակ էր, խելացի, շատ ներկայանալի, կատակասէր, սքանչելի ծաղրանկարիչ եւ շատ հաճելի ընկերակցութեամբ։ Աղջիկներէն շատեր իրեն սիրահարուած էին։ Նոյնիսկ վերի կարգի աշակերտուհիներէն ոմանք։ Այս ՝ անշուշտ հաճելի չէր կարգ մը տղոց համար, բայց Ներսէս կը վայելէր իմ «պաշտպանութիւնս» …

Ննջարանին մէջ մեր անկողինները քով-քովի էին։ Ներսէսը գիտէր որ գիշերը ակռաներս խոզանակելէս ետք բան չեմ ուտէր։ Ներսէսին Հալէպէն միշտ ուտելիքներ կու գային – պիստակեղէն, անուշեղէններ, կրկնեփներ, շոքոլայի տեսակներ, եւայլն։ Ամէն գիշեր, երբ ամէն մարդ պառկած կ՚ըլլար, Ներսէսը իր «պահեստ»էն ուտելիք կը հանէր եւ անկողինին մէջ կը սկսէր ուտել։ Գիտնալով որ ես ակռաներս վրձինած եմ եւ հետեւաբար բան չեմ ուտէր, միշտ ինծի ալ կը հրամցնէր իր պէսպիսի ուտելիքներէն։ «Շնորհակալ եմ, ակռաներս վրձինած եմ» ըսելով կը մերժէի։ Օր մըն ալ «տուր, սա Հալէպի անուշեղէններուդ համին նայիմ» ըսի։ Սառեցաւ։ «Ակռաներդ չե՞ս վրձինած» հարցուց։ «Հոգ չէ, ըսի, նորէն կ՚երթամ եւ կը վրձինեմ։»

Այդ՝ Ներսէսին վերջին հրամցնելն էր …

Ներսէսը էր նաեւ շատ կատակասէր։ Օր մը Պոլսեցի Միհրան անունով աշակերտ մը հարցուց որ Հալէպի մէջ «քահրապայ» (ելեքտրականութիւն) կա՞յ։ «Ո՛չ,» ըսաւ Ներսէսը, «Հալէպի մէջ քահրապայ չկայ։ Տուներուն մէջ մոմ կը վառեն, բայց մենք հարուստ ենք, անոր համար ղանտիլով (լապտեր) կը լուսաւորենք տուներնիս։ Մենք երկու հատ ալ «լիւքս» ունինք։ Ես հոս միայն գիտցայ քահրապային ի՞նչ ըլլալը։» Միհրանը, ոգեւորուած որ Պոլսոյ մէջ «քահրապայ» կայ, քիչ մը զարմացած քիչ մըն ալ ծաղրական, հարցուց որ Հալէպի մէջ «մեքենայ» (ինքնաշարժ) կա՞յ։ Դարձեալ Ներսէսին պատասխանը «ո՛չ» եղաւ։ «Հալէպի մէջ մարդիկը ամէն տեղ ոտքով կամ էշով կը ճամբորդեն, բայց պապաս երկու հատ էշ եւ երկու ձիով ալ կառք ունի, մենք ձիերով կամ կառքով կը ճամբորդենք, ես ալ մէկ հատ «պիսիքլէթ» ունիմ», եղաւ իր բացատրութիւնը։ Միհրանը քիչ մը ապշած, քիչ մըն ալ կարեկցութեամբ սկսաւ նայիլ խե՜ղճ Ներսէսին։ Երբ մենք սկսանք խնդալ, Պոլսեցին հասկցաւ գլխուն խաղցուած խաղը։

Լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմին ժամանակ, կարծեմ 1983-ին, Պէյրութի Պուրճ Համուտի շրջանին մէջ, Ներսէսին ինքնաշարժի յատուկ մասեր ծախող խանութին առջեւ ահաւոր ռումբի մը պայթումին պատճառով մարմինը իր գրասեղանին ետեւի պատին զարնուելով ճզմուեցաւ եւ տեղն ու տեղը մահացաւ խեղճ տղան։
( ) ( ) ( ) ( )
ՄԵՐ ՆՈՒԱԳԱԽՈՒՄԲԸ

1962-1963 կրթաշրջանին Պոլիսէն մեծ խումբ մը աշակերտներ Մելգոնեան եկան։ Այս տղաքը անգլիերէն գրեթէ չէին գիտեր։ Տնօրէնը իւրաքանչիւրին անգլիերէնի գրպանի «Collings» բառարան մը նուիրեց։ Պոլսեցի նորեկները ամէն տեղ միշտ խումբով կը պտըտէին։ Ամէն վայրկեան եւ ամէն տեղ (խաղավայր, զբօսանքներուն, ննջարան, եւայլն) բառարանները ձեռքերնին իրենց բառամթերքը զարգացնելու կը նայէին։ Մէյ մըն ալ «հայտէ չօճուգլար» (հայտէ պզտիկներ) ըսելով խումբով ճեմիշ (զուգարան) կը մտնէին, բառարանները ձեռքերնին եւ քսան վայրկեան ետք «չգալմ չօճուքլար» (ելլենք պզտիկներ) ըսելով ամէնը մէկ ճեմիշներուն «նիակարա»ները հոսեցնելով դուրս կ՚ելլէին։ Ըսեմ որ Պոլսեցի այս տղոց հայհոյանքները «յանգաւոր» էին ... Արամ Հալաճեանը կ՚ըսէր որ Պոլսոյ մէջ թրքերէնով պզտիկ գրքոյկ մըն ալ տպագրած են, ուր հայհոյանքները ամէնն ալ «բանաստեղծաբար» գրուած են, չափաւոր եւ յանգաւոր։ Ի՜նչ բարձր մշակոյթ։ Տարւոյն վերջը, այս Պոլսեցիներուն անգլերէնի բառամթերքը մերինէն շատ աւելի լաւ էր։

Յովսէփ (կարծեմ Յովսէփեան) աունով շատ ներկայանալի տղայ մըն ալ կար մէջերնին որ շատ լաւ դաշնակ կը նուագէր, մանաւանդ ժամանակակից եւրոպական երգերը։ Վահէ Վարդապետեանն ալ այդ տարի Մելգոնեան եկած էր։ Վահէն շատ լաւ կիթար կը նուագէր։ Պէյրութցի երկու տղաք ալ կային որոնցմէ մէկը լաւ «պէյս» կիթար կը նուագէր իսկ միւսն ալ ՝ աքորտիոն։ Երաժշտանոցէն աւրուած թմբուկ մըն ալ գտանք, շտկեցինք, խոհանոցէն պղինձէ պնակներ ալ յարմարցնելով ունեցանք մեր նուագախումբը։ Ես սկզբնական շրջանին երաժշտանոցին մէջ տղոց հետ թմբուկ-ծնծղայ նուագողն էի, պուրակէն յարմարցուած գաւազանիկներով։ Այդ տարեշրջանի առաջին Զուարթ Երեկոյին մեր «պէնտ»ը իր առաջին ելոյթը ունեցաւ եւ աշակերտները շատ գոհ մնացին։ Ապագային միջազգային նշանաւոր երգիչ ըլլալու ճամբուս առաջին քայլերս առնելու համար, ուզեցի խումբին երգիչը ըլլալ։ Քանի մը փորձ եւ «հրապարակային» առաջին ելոյթէս ետք, տղաքը զօրաւոր կերպով յանձարարեցին որ երգիչ ըլլալու երազներէս արթննամ եւ «պէնտ»ին գործունէութիւններէն հեռու մնամ։ Իրողութեան մէջ ես շատ ճիշդ կ՚երգէի, միւսներն էին որ սխալ կը նուագէին ... Պարզապէս նուագախումբին նուագած եղանակները չէին համընկներ իմ ձայնիս (որ բազմաձայն-բաղաձայն էր) եւ տղաքը իմ ռիթմիս չէին հետեւէր ...
( ) ( ) ( ) ( )
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ԳՐԱՒՈՐ ՄԸ

Աշակերտութեանս շրջանին, Դոկտ. Յարութիւն Էսէկիւլեանը մանկավարժական նիւթերու կողքին կը դասաւանդէր նաեւ Հայոց Պատմութիւն։ Պէտք է խոստովանիմ որ ինչ որ Հայոց Պատմութենէն սորված եմ, կը պարտիմ Դոկտ. Էսէկիւլեանին։ Ան, ի միջի այլոց, շատ մեծ կարեւորութիւն կու տար Մանազկերտի Ճակատամարտին (Օգոստոս 26, 1071) եւ կ՚ըսէր որ եթէ յոյները յաղթէին այդ ճակատամարտին, մեր պատմութեան ուղղութիւնը տարբեր կ՚ըլլար, եւ մենք վստահաբար 1915-ի ջարդերը չէինք ունենար։ Շատ մեծ կարեւորութիւն չէինք տար այդ ժամանակ, բայց երբ համալսարանին մէջ Օսմանեան պատմութիւնը կ՚ուսումնասիրէի, իրապէս տեսայ որ պատմական-անկիւնադարձային ճակատամարտ մըն էր այդ։

Հայոց Պատմութեան գրաւորներու ժամանակ դասարանին կողքի առաջին պատուհանին վրայ միշտ պատկերազարդ գիրք մը կը դնէինք։ Դոկտ. Էսէկիւլեանը հարցարանները բաժնելէ ետք, անգամ մը կը շրջագայէր գրասեղաններուն մէջէն եւ երբ այդ գիրքը տեսնէր, անգամ մը եւս աջք կը նետէր մեր վրայ եւ կը սկսէր գիրքին էջերը թերթատել ու նկարները ուսումնասիրել կամ հատուածներ կարդալ։ Մենք ալ, մեր նախապէս պատրաստած «նօթ»երը կը հանէինք, ոմանք ուղղակի գիրքը կը բանային, ուրիշներ իրարու պատասխանները կը փոխանակէին եւ գրաւորը կը հասնէր իր բարի լրումին։ Քանի որ մեր դասընկերներէն Նիկողոսը աւելի մարզականով հետաքրքրուած էր քան աքատէմիք նիւթերով, կը պատահէր որ աղջիկներէն մէկն ու մէկը իր անունով հարցարանն ալ ամբողջացնելէն ետք, ուսուցիչին յանձնէր (Անահիտ, Լուսի, կը յիշէ՞ք)։

Մելգոնեան պաշտօնավարած առաջին տարիս դիւանապետ էի, բայց նաեւ Եւրոպայի պատմութեան ուսուցիչը՝ 10-րդ դասարանին։ Դասը աւելի հետաքրքրական դարձնելու համար յաճախ դուրսի գրադարաններէն կամ դեսպանատուներէն պատկերազարդ գիրքեր կը բերէի եւ աշակերտներուն ցոյց կու տայի նկարները եւ այդ նիւթին մասին մանրապատումներ կը կարդայի։ Ֆրանսական յեղափոխութեան պատմութեան դասապահերուն համար Ֆրանսական հիւպատոսարանէն շատ մեծ, պատկերազարդ գիրք մը բերած էի եւ աշակերտներուն ցոյց տուած։ Քանի որ գիրքին պատասխանատուն ես էի, դասապահէն ետք գիրքը դիւան կը տանէի որպէս ապահովութիւն։

Օր մը դիւան աշխատանքիս ժամանակ Եթովպիացի Յարութիւն Քնաճեանը դիւան մտաւ եւ «Պարոն, այդ Ֆրանսական յեղափոխութեան մասին գիրքը կրնա՞մ քիչ մը դասարան տանիլ» հարցուց։ Որախացայ որ տղոց մէջ որոշ հետաքրքրութիւն մը արթնցուցած եմ։ Յանկարծ յիշեցի Դոկտ. Էսէկիւլեանի գրաւորներուն ժամանակ մեր խաղցած խաղերը։ Արագ մը դասարան գացի։ Գիրքը արդէն իսկ զետեղուած էր պատուհանին վրայ... «Հայոց Պատմութեան գրաւո՞ր ունիք» հարցուցի։ «Այո» ըսին։ «Մեր ժամանակ ալ այս խաղերը կը խաղայինք, բայց հիմա հոս պաշտօնեայ եմ եւ չեմ կրնար գիտակցաբար արտօնել որ ...»

Աշակերտները շատ յուսախափ եղան եւ կարծեմ այդ օրուան գրաւորը յետաձգել տուին։

( ) ( ) ( ) ( )

ՎԱՐԴԻՎԱՐ ՓԱՓԱԶԵԱՆԻՆ ՆԿԱՐՉԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍԸ

1974-ի Թրքական Կիպրոս արշաւանքին պատճառով, կղզիին մէկ երրորդը գրաւուեցաւ եւ մօտ 170,000 յոյն գաղթականներ անտուն մնացին կղզիին հարաւային շրջանին մէջ։

Վարդիվար Փափազեանը 11-րդ դասարանի աշակերտ էր եւ շատ լաւ նկարիչ։ Իւղաներկով, ջրաներկով եւ փասթէլով շատ լաւ պաստարներ նկարած էր։ Պրն. Սեպուհ Աբգարեանը, մեր արուեստի ուսուցիչը, կը ծրագրէր ցուցահանդէս մը կազմակերպել Վարդիվարին համար, դպրոցի սրահին մէջ, առ ի քաջալերութիւն արուեստագէտ աշակերտին։

Այդ շրջանին, ես Նիկոսիոյ Հ.Բ.Ը.Մ. – Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութեան ատենապետն էի։ Մտածեցի որ եթէ այդ ցուցահանդէսը Նիկոսիոյ կալէրիներէն, ցուցասրահներէն մէկուն մէջ ընենք եւ նկարները ծախենք, կրնանք կոկիկ գումար մը գոյացնել եւ այդ նուիրել Կիպրոսի գաղթականներու օգնութեան ֆոնտին։ Միտքս յայտնեցի վարչական ընկերներուս։ Բոլորն ալ համաձայն գտնուեցան։ Պրն. Աբգարեանին հետ խորհրդակցելէ ետք խօսեցանք Վարդիվարին, որ շատ խանդավառուեցաւ։ Գացինք Վարդիվարին մօր՝ Տիկ. Ֆիմի Փափազեանին եւ մեր նպատակը յայտնելով իր հաւանութիւնը հայցեցինք։ Տիկ. Փափազեանը ոչ միայն համաձայն գտնուեցաւ մեզի այլ «ես բոլոր ծախսերը կը հոգամ, դուք հաւաքուած բոլոր դրամը գաղթականներուն տուէք» ըսաւ։ Գացինք գաղթականներու օգնութեան պետական գրասենեակը իրենց ալ արտօնութիւնը ապահովելու։ Յոյն բարձրաստիճան պաշտօնեան ոտքի ելաւ, եկաւ քովս եւ զիս գրկելով համբուրեց եւ իր պաշտօնակիցներուն դառնալով «հոս նայեցէք, ըսաւ, այսքան ամիս անցաւ եւ ոչ մէկ յունական ակումբ կամ կազմակերպութիւն մէկ ոսկի անգամ չտուին գաղթականներու օգնութեան ֆոնտին, այս մեր հայ եղբայրները առաջիններն են որ նման առաջարկով մեզի կը մօտենան։» Մարդը շատ յուզուած էր։

1974-ի ամրան ես Պէյրութ գացած էի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ Մանկավարժական Մաքիստրոս վկայականի համար ուսումս շարունակելու։ Թրքական արշաւանքէն ճիշդ երկու օր առաջ, իմ եւ քենեկալիս («պաճանախ«ը աւելի համով բառ է) ընտանիքները Պէյրութ եկան։ Կիպրոս չվերադարձած, «Զարթօնք»ի խմբագրատունը գացի եւ Ընկ. Գերսամ Ահարոնեանէն խնդրեցի որ ինծի «թղթակից»ի անձագիր մը տայ որպէսզի Նիկոսիոյ մէջ կարենամ ազատօրէն շրջագայիլ, քիչ մըն ալ «ինքզինքս տեսնել»… «Զարթօնք»ի վարչական պատասխանատու Ընկ. Ժան Գարամինասեանը նկարս ուզեց, յաջորդ օրը նկարս տարի եւ ինծի տուաւ Լիբանանեան Լրագրողներու Սենտիքային կողմէ վաւերացուած «Զարթօնքի Լիազօր Թղթակից»ի անձագիրս։

Երբ Նիկոսիա վերադարձանք, ուղղակի Կիպրոսի պետական “Public Information Office” գացի այնտեղէն թրքական յարձակումի եւ կիպրական հարցի մասին թարմ տեղեկութիւններ եւ նկարներ ուղղարկելու «Զարթօնք»ին։ Հոն ծանօթացայ Կիպրոսի Հանրապետութեան գործոն նախագահ (Acting President) Կլաֆկոս Քլէրիտիսի աղջկան որ շատ գործունեայ էր մանաւանդ օտար թղթակիցներուն Կիպրոսի հարցը ծանօթացնելու գործին մէջ։ Բաւական մը մտերմացած էինք, քանի որ ես իրմէ աւելէ թրքատեաց էի։ Օր. Քլէրիտիսին հետ իմ ծանօթութիւնս օգտագործելով, հարցուցի իրեն որ արդեօք իր մայրը, Տիկ. Քլէրիտիսը կ՚ընդունի՞ Վարդիվարին ցուցահանդէսին նախագահել։ Քանի որ նպատակը յոյն գաղթականներուն օգտակար ըլլալն էր, ըսաւ՝ հարցնեմ մօրս։

Մինչ այդ, ես եւ վարչականներէս Դաւիթ Շահապեանը Նիկոսիոյ «Հիլթըն» պանդոկը գացինք ցուցահանդէսի սրահը ապահովելու։ Երբ պատասխանատուին մեր նպատակը յատնեցինք, եւ սրահին վարձքի եւ պայմաններուն մասին հարցուցինք, պատասխանատուն խնդրեց որ քանի մը վայրկեան սպասենք։ Իրապէս ալ, քանի մը վայրկեան ետք մարդը ներսի գրասենեակէն դուրս ելաւ եւ «սրահը ձեզի անվճար պիտի յատկացնենք, քանի որ նպատակը մեր գաղթականներուն օգտակար ըլլալն է։ Մենք պիտի հոգանք նաեւ հիւրասիրութիւնը» ըսաւ։ Պէտք եղած կարգադրութիւնները ընելէն եւ մեր շնորհակալութիւնները յայտնելէն ետք գացինք Բարեգործականի Ակումբը։ Բարեգործականի Նիկոսիոյ Մասնաճիւղի «մենծ»երու վարչութեան մեր ծրագիրը յայտնելէն ետք, ըսինք նաեւ որ ցուցահանդէսը տեղի պիտի ունենայ Հիլթըն Պանդոկի կալէրիին մէջ, շամփէյնի հիւրասիրութեամբ։ «Դուք ձեր խելքը թռցուցեր էք» ըսին։ «Ո՞վ պիտի վճարէ կալէրիին վարձքը, գիտէ՞ք որքան սուղ է»։ Իրենց այդ «քաջալերական» խօսքերուն որպէս պատասխան ըսինք որ «դուք, մեծերուդ վարչականներդ ձեր գրպաններէն պիտի վճարէք»։ Քիչ մնաց աթոռները մեր վրայ պիտի նետէին։ Հանդարտեցուցինք եւ ըսինք ճշմարտութիւնը։

Երկու օր ետք, Օր. Քլէրիտիսը ըսաւ որ մայրը մեր խնդրանքին չպատասխանած կ՚ուզէ արուեստագէտին եւ անոր գործերուն ծանօթանալ։ Տիկ. Քլէրիտիսը, ծագումով հնդիկ էր եւ արուեստագէտ։ Որոշուած օրը Պրն. Աբգարեանը, Վարդիվարը, ես եւ Դաւիթ Շահապեանը գացինք նախագահին տունը։ Ճիշդ դռան առջեւ հանդիպեցանք նախագահին, շրջապատուած իր թիկնապահներով։ Պրն. Քլէրիտիսը շատ սիրով ընդունեց մեզ։ Մտանք ներս։ Տիկ. Քլէրիտիսը մեզ առաջնորդեց հիւրասենեակ եւ հարցուց որ թէյ կը խմե՞նք։ Մինչ սպասուհին թէյը կը պատրաստէր, Պրն. Աբգարեանը Տիկնոջ ներկայացուց Վարդիվարին եւ նկարներուն։ Տիկինը գոհ նմաց նկարներու մակարդակէն եւ երբ վայրը եւ թուականը հարցուց, ըսինք որ Հիլթընի մէջ պիտի ըլլայ ցուցահանդէսը, իսկ թուականը կը ձգենք իր յարմարութեան։ Մինջ այդ թէյը եկաւ։ Տիկ. Քլէրիտիսը ինքը սպասուհիին բռնած ապսէին մէջէն թէյի գաւաթները առնելով մէկ-մէկ հրամցուց մեզի։ Վարդիվարին ձեռքերը սկսան դողալ։ Թէյի գաւաթին եւ պնակին թռթռացումը քիչ մը անհանգիստ ըրաւ մեզ, բայց հիւրընկալուհին սկսաւ անուշ-անուշ ժպտալ, հասկնալով որ պատանին տակաւին անփորձ էր նման երեւոյթներու։

Երբ Մելգոնեան վերադարձանք, Վարդիվարը տղոց «Տիկ. Քլէրիտիսը անձնապէս, իր ձեռքերով ինծի թէյ հրամցուց» ըսելով արդարօրէն կը հպարտանար։

Նկարչական ցուցահանդէսը տեղի ունեցաւ եւ մեր ակնկալածէն շատ աւելի մարդ եկաւ։ Իմ բացման խօսքէս ետք, Պրն. Աբգարեանը եւ Տիկ. Քլէրիտիսը խօսք առին։ Հակառակ որ «մենծերու» վարչականներուն գիտակցաբար խօսք չէի տուած, անոնք շատ ուրախ էին։ Ոմանք Տիկ. Քլէրիտիսին շուրջը կը սլկտային ինքզինքնին ցուցադրելու։

Հաւաքուած կոկիկ գումարը անմիջապէս յանձնեցինք պատկան մարմիններուն։
Երանի նկար մըն ալ «քաշուէինք» պատմութեան եւ այս յօդուածին համար։

( ) ( ) ( ) ( )

ՍԲ. ԾՆՆԴԵԱՆ ԵՐԳԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Մելգոնեանի երգչախումբը Սբ. Ծննդեան երգերու մեծ հաւաքածոյ մը ունէր որ ամէն տարի քանի մը փորձերէ ետք, Կիպրահայութեան համար մասնաւոր համերգ մը կը հրամցնէր։ Տարի մը, չեմ գիտէր ո՞ր երաժիշտին Սբ. Ծննդեան օփերէթը ներկայացուցինք Պրն. Սեպուհ Աբգարեանին բեմադրութեամբ։ Սկաւառակը մինչ կը նուագէր, աշակերտները շրթունքներու եւ մարմնական շարժումներով իրենց դերերը կը կատարէին։ Բեմայարդարումը այնքան ճոխ էր որ մենք նախ զարմացանք որ ինչպէ՞ս դպրոցը այսքան ծախս ըրած է մէկ ներկայացումի համար։ Երբ ներկայացումէն ետք մօտեցանք մեր շնորհաւորանքները յայտնելու, տեսանք որ թագաւորին կարմիր պատմուճանը Մելգոնեանի հին, պատռտած, կարմիր պլանքէթներէն մէկն էր, թագը՝ ոսկեթուղթով պատրաստուած, Աստուածամօր, Մանուկին, հովիւներուն, մոգերուն եւ այլոց գեղեցիկ հագուստները՝ տուներէ բերուած կամ հին եւ պատրտուած սաւաններէ եւ պլանքէթներէ պատրաստուած էին, զարդարուած աշակերտներու կողմէ։ Կարասիները՝ տնօրէնին տունէն եկած իսկ պարտէզի յարդարումներն ալ՝ դպրոցի պուրակներէն եւ վիլլայէն եկած ծառերու ճիւղեր էին։

Դեկտեմբեր 25-ին տեղի ունեցող նման հանդիսութիւններէն ետք, Պրն. Աբգարեանը 8-12 հոգինոց քառաձայն երգողներու խումբ մը կը զատէր եւ քանի մը հայ, անգլիացի կամ յոյն բարեկամներու կամ պետական պաշտօնեաներու տուները կ՚երթայինք Ծնունդը շնորհաւորելու։

Տարի մը երբ նման բարեկամի մը տան առջեւ կ՚երգէինք, դրացի անգլիացի տանտէրը դուրս գալով խնդրեց որ իրենց ալ այցելենք, քանի որ «բարթի» ունէր եւ շատ լաւ անակնկալ մը կ՚ըլլար այդ իր քիչ մը գինովցած հիւրերուն։ Պրն. Աբգարեանը համաձայնեցաւ եւ գացինք։ Բաւականին մեծ տուն մըն էր, մօտ 50 հրաւիրեալներով, մեծ մասը երիտասարդ եւ … կարճ փէշերով երիտասարդուհիներ։ Երգեցինք։ Տանտէրը մեզի գինի, քոնեաք, ուիսկի եւ այլ խմիչքներ հրամցուց։ Մենք՝ մերժեցինք։ Վերջապէս Մելգոնեանցի էինք եւ կրթուած։ Մարդը հիացմունքով զարմացաւ եւ մեզի ուզեց թէյ հրամցնել։ Քանի մը ափսէ անուշեղէններ մեզի հրամցնելէն ետք, քովի սրահը գնաց միւս հիւրերուն քով։ Պրն. Աբգարեանը շատ հպարտ էր մեզմով։ Մեր մեծ տղաքը սկսան անգլիացի անուշիկ աղջիկներուն հետ ծանօթանալ եւ հասցէներ փոխանակել։ Այս ընթացքին, մեր շուրջ գտնուող խմիչքներէն քանի մը շիշ գինի, քոնեաք, եւ ուիսկին պարպուեցան, ինչպէ՞ս, չեմ գիտէր։ Քանի մը շիշեր ալ գրպաններուն մէջ անհետացան ապագայի գործածութեան համար (անշուշտ դպրոց մնացած մեր ընկերներուն ալ բաժին հանելու)։ Երբ տանտէրը սենեակ վերադարձաւ եւ պարպուած եւ անհետացած շիշերը տեսաւ, ժպտած եւ “it is OK, don’t wօrry, I won՚t tell nobody” ըսաւ։

Անգլիական գաղութատիրութեան օրերէն մնացած լաւ սովորութիւն մըն ալ կար, ուր անգլիական, յունական, թրքական դպրոցներէն եւ Մելգոնեանէն երգչախումբներ եւ պարախումբեր նոր տարուայ շրջանին Տիկէլիայի անգլիական զօրանոցը կ՚երթային ազգայնական տոհմիկ երգեր ու պարեր ներկայացնելու։

Պէտք ունի՞մ ըսելու որ ամենայաջող խումբը միշտ Մելգոնեանի խումբը կ՚ըլլար, իսկ ամենաձախողը՝ թրքականը։ Լուրջ։ Ոչ անգլիացիները ոչ ալ յոյները չէին կրնար մեր հետ մրցիլ։ Թուրքերուն հետ բաղդատուիլը անարգանք պիտի ըլլար մեզի։

Նման այցելութիւններէն մէկուն ժամանակ, երբ աշակերտական ելոյթները վերջացած էին, մեծերը սկսան իրենց քոքթէյլ - կերուխումին։ Մեզի, մելգոնեանցիներուս քովընտի փոքր սրահ մը տարին եւ անմիջապէս զովացուցիչի տեսակներ, թէյ, տեսակաւոր փոքր սէնտուիչներ եւ քանի մը ափսէ անուշեղէն բերին։ Սենտուիչներէն զատ, իւրաքանչիւրիս նուազագոյն 4-5 անուշեղէն բաժին կ՚իյնար։ Անգլիացի հիւրընկալները հրաւիրեցին մեզ հիւասիրուիլ։ Մենք, աչքը կուշտ եւ քաղաքավարութեան կանոններուն քաջ ծանօթ մելգոնեանցիներս, քիչ մը ամչնալով, քիչ մըն ալ քաղաքավարութեամբ, «նազ» ըրինք։ Անգլիացիները զարմանքով եւ մասամբ ալ հիացումով մեզ կը դիտէին եւ վստահաբար «այս աշակերտները ի՜նչ կրթուած են» կը մտածէին։ Մարդիկը կարծելով որ մենք կ՚ամչնանք, դուրս ելան որպէսզի ազատ զգանք։ Քանի մը վայրկեան ետք երբ վերադարձան, ապշեցան տեսնելով որ սենտուիչները մաքրուած են իսկ անուշեղէններուն հետքն անգամ չկայ ... Մանաւանդ տղոց բաճկոններուն եւ տափատներուն գրպանները քիչ մը ուռած էին, իսկ ոմանց ալ գրպաններուն «մուտք»երը քիչ մը անուշեղէնի քրիմներուն հետքերը կային։

Այդ օր Անգլիացիներուն փաստեցինք որ մենք ոչ միայն երգել ու պարել գիտենք, այլ նաեւ շատ լաւ եւ արագ ... ուտողներ ենք։

( ) ( ) ( ) ( )

ՎԱՐԴԱՆ ԹԱՇՃԵԱՆԻՆ ... ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹԻՒՆԸ

Վարդան Թաշճեանը Մելգոնեանի մէջ ուսողութեան շատ փայլուն եւ յաջող ուսուցիչ էր։ Իր աշակերտներուն University of Londօn-ի G.C.E. Mathematics 0rdinary Level-ի յաջողութեան տոկոսը 90-100 տոկոսի միջեւ կը տարուբերուէր։ Սովորական Մակարդակի այս քննութիւններուն աշակերտները 5-րդ դասարանին կը մասնակցէին։ Կրթական Ծրագիրը այդպէս դասաւորուած էր։

Տարի մը Վարդանը կ՚ըզգայ որ 4-րդ դասարանի աշակերտներուն մակարդակը շատ լաւ է։ Աշակերտներուն եւ տնօրէնին համաձայնութեամբ կ՚որոշեն որ տղաքը, փորձի համար, 4-րդ դասարանին մասնակցին այդ քննութեան։

Դասապահերէն դուրս, Չորեքշաբթի եւ Շաբաթ օրերը յաւելեալ ժամեր յատկացնելով աշակերտները կը պատրաստուին ուսողութեան քննութեան եւ կը մասնակցին անոր։ Քանի մը ամիս ետք երբ արդիւնքները կու գան, յաջողութիւնը՝ 100 տոկոս էր։ Կիպրոսի եւ Մելգոնեանի պատմութեան մէջ առաջին անգամն էր որ նման բան մը կը փորձուէր եւ արդիւնքն ալ ամբողջական յաջողութիւն էր։ Դպրոցէն ներս ուրախութիւնն ու խանդավարութիւնը մեծ էր։ Աշակերտներուն յաջողութիւնները, շնորհաւորութիւններն ու խնդակցութիւնները շատ դրական մթնոլորտ մը ստեղծած էին ամէնուրէք։ Նոյնիսկ «Ինկլիշ Սքուլ»էն եւ «Ամերիքըն Աքատեմի»էն շնորհաւորութիւններ հասան մեզի։

Տնօրէն Պրն. Ասատուր Պետեանը, գործնականօրէն գնահատելու համար Վարդանին այս աննախընթաց յաջողութիւնը, Հոգաբարթական (ներողութիւն, Հոգաբարձական պիտի ըսէի) ժողովին կ՚առաջարկէ գնահատագրով եւ յիսուն Կիպրական ոսկիով (150-200 տոլար) գնահատել իր աշախատանքը, մանաւանդ նկատի ունենալով նաեւ որ բազմաթիւ յաւելեալ ժամեր յատկացուցած էր աշակերտները այդ յաջողութեան հասցնելու համար։ Հոգաբարձութիւնը, ինչպէս քիչ մը ամէն տեղ, համաձայն չեն գտնուիր, առարկելով որ նախընթաց կը ստեղծուի եւ ուրիշ ուսուցիչներ կրնան նեղուիլ որ իրենց արձանագրած յաջողութիւնները նիւթական վարձատրութեան չեն արժանացած, յետոյ ի՞նչ որ արտաքին քննութիւններու չեն մասնակցած ... Պրն. Պետեանը կ՚առաջարկէ որ Հոգաբարձութիւնը գոնէ գրաւոր նամակով մը գնահատէ Վարդանին յաջողութիւնը։ Անոր ալ համաձայն չեն ըլլար, նմանօրինակ անիմաստ պատճառաբանութիւններով։ Հոգաբարձու մը կ՚առաջարկէ որ գնահատական այդ նամակը տնօրէնը ի՛նքը գրէ։ Միւս հոգաբարձուները անոր ալ համաձայն չեն գտնուիր, բայց կ՚առաջարկեն որ տնօրէնը Վարդանին իր գրասենեակը կանչէ եւ հոն, բերանացի, հոգաբարձութեան եւ տնօրէնութեան գոհունակութիւնն ու գնահատանքը փոխանցէ։

Եւ այսպէս, Պրն. Վարդան Թաշճեանը «մեծապէս կը գնահատուի» Հոգաբարթութեան եւ Տնօրէնութեան կողմէ։ Վերջապէս, հայ ուսուցիչին իրա՛ւ գնահատականը՝ «հոգեկան գոհացում»ը պէտք է ըլլայ, ոչ թէ նիւթական չնչին վարձատրութիւնները ... Կ՚ըսուի թէ «դրամը ձեռքի կեղտ է», չէ՞։ Ի՜նչ լաւ պիտի ըլլար եթէ հոգաբարձուները իրենց այդ անձնական «ձեռքի կեղտ»էն քիչ մը ուսուցիչներուն տային ... ։

Ես զարմանալով կը զարմանամ որ ինչու՞ եւ ինչպէ՞ս մտային եւ բարոյական այս մակարդակը ունեցող մարդիկ հոգաբարձու կ՚ըլլան եւ իրենց աթոռներուն վրայ փակած կը մնան տասնամեակներ շարունակ։

Վա՜յ քեզ Հայ ժողովուրդ։

Վարձքդ կատար, սիրելի Վարդան։

( ) ( ) ( ) ( )

ՄԵՐ ՍԱՓՐԱՏՈՒՆԸ

Մանչերու շէնքին վարի յարկին միջանցքին հիւսիւսային ծայրամասը ներկուած ապակիով փոքր սենեակ մը յատկացուած էր սափրատան։

Մելգոնեանի սկզբնական տասնամեակներուն, կրթական ծրագրին քով կային նաեւ արհեստանոցները, ուր կարգ մը տղաք ու աղջիկներ զանազան արհեստներ կը սորվէին ապագային գործածելու համար։ Դերձակութիւն (մանչերու), կարուձեւ (աղջիկներու), ատաղձագործութիւն – կահագործութիւն, կօշկակարութիւն եւ մեքենաշինութիւնը մաս կը կազմէին այս արհեստից վարժարանին։ Այն աշակերտները (որբերը) որոնք դժուարութիւններ կ՚ունենային Հաստատութեան կրթական ծրագրին հետեւելու, կրթական թեթեւ ծրագրի մը զուգահեռ, արհեստագիտական այս ճիւղերուն մէջ գործնական գիտելիքներ ամբարելով, կրնային իրենց ապագան եւ ընտանիքին ապրուստը ապահովել։ Տակաւին, շատ մը աշակերտներ իրենց փափաքով արհեստից վարժարան կը յաճախէին (ասոնք՝ խելացի - ճարպիկներն էին որոնք կեանքին մէջ շատ աւելի լաւ նիւթական եկամուտ ապահովեցին քան իրենց ուսուցիչ դարձած դասընկերները ...)։

Մանչերուն մազերը սափրելու համար, սկզբնական շրջանին քաղաքէն սափրիչ մը կու գայ եղեր եւ տղոց մազերը կը սափրէ։ Պատասխանատուները կ՚անդրադառնան որ սափրիչութիւնն ալ արհեստ է, եւ ուրեմն այդ սափրիչներուն կը յանձնարարեն քանի մը տղոց սափրիչութիւն սորվեցնել։ Երբ ես 1962-ին Մելգոնեան գացի, ամէն Չորեքշաբթի կամ Հինգշաբթի օրերը քաղաքէն հայ սափրիչ մը կու գար եւ մինչ տղաքը մեր մազերը կը սափրէին, ինք ուղղութիւն կու տար։ Մեծերուն ինք կը սափրէր, իսկ վարի կարգերուն՝ տղաքը, իր հսկողութեամբ։

Մեր մազերը երբեմն տարօրինակ ձեւեր կ՚առնէին։ «Հոգ չէ» կ՚ըսէին աշկերտ սափրիչները, «երբ որ մազերդ երկննան, կը շտկուին»։ Լիբանանցիները սովորութիւնն մըն ալ ունէին։ Երբ սափրուէիր եւ վերջանար, ծոծրակիդ աղուոր, ձայնաւոր ապտակ մըն ալ կ՚ուտէիր եւ «անուշ ըլլայ» ըսելով քեզ ճամբու կը դնէին։
Այսօրուան երիտասարդութեան մազերու արտառոց ձեւերը եթէ այն ժամանակ ըլլար, տղաքը դժուարութիւն չէին ունենար անոր եւ աւելի արտառոց ձեւեր հնարելու։ Պէյրութցիները կը յիշեն որ ժամանակին «մթվէլիները» երբ Պէյրութ գային աշխատելու, իրենց սափրիչները կարծես մեծ եւ խորունկ պնակ մը (թաս) մարդուն գլխուն վրայ կը դնէին եւ ի՛նչ մազ որ «թաս»էն դուրս կը մնար՝ կ՚ածիլէին։ Հիմա, այդ ձեւը նորոյթ է։ Վա՜յ ես ձեր կապիկի ճաշակին ... (այսպէսով, հիմակուայ տղաքը բաւական մը կապիկի նմանելով, Տարուինի «Յեղաշրջման Տեսութիւն»ը (Evolution Theory) մասամբ մը կ՚ապացուցուի եւ կը փաստուի որ ոմանք կապիկներէն սեռած են)։

Քանի որ տակաւին սափրուելու ելեքտրականացած մեքենաները չէին ստեղծուած, մեր ծոծրակի մազերը կը կտրէին մատներով աշխատող գործիքներով։ Եւ քանի որ այդ գործիքներուն «մկրատները» փթացած էին, սափրուողները միշտ «ախ», «ուխ»ով, ցաւելով կը սպասէին գործողութեան աւարտին։ Կարգ մը «սափրիչ»ներ ալ գիտակցաբար մազերը կտրած ժամանակ մեքենան շուտ ետ կը քաշէին որպէսզի սափրուողը ... քիչ մը աւելի ցաւի։ Պատանիներ էինք եւ կը սիրէինք զիրար «կսմթել»։ Եւ քանի որ մեր ընկերութիւնները շատ մտերիմ էին, նման կատակներ «կը տանէինք»։

Սափրատան մէջ մտերմիկ «խորհրդածութիւններ» ալ տեղի կ՚ունենային, մանաւանդ ձմրան անձրեւոտ օրերուն։ Շատ աղուոր տաքուկ մթնոլորտ մը կար հոն։ Տղաքը «անուշ-անուշ» կը խօսէին իրենց սէրերէն, յուսախափութիւններէն, երազներէն։ Ընկերային այդ մաքուր մթնոլորտին մէջ ամէն տղայ «հոգեբան» էր եւ իրարու ցաւերուն «դարման» եւ երազներուն թռիչք կու տային։ Չեմ կարծէր որ այսօրուան վկայեալ հոգեբաններէն ոմանք կարենային այդ հարցերուն ճիշդ պատասխանները կամ դարմանները տալ այն ջերմութեամբ եւ անկեղծութեամբ ինչպէս մենք կ՚ընէինք հոն։

Սափրատան պատուհանը կը գործածուէր նաեւ փախուստի համար։ Գիշերները, երբ քաղաք կամ քէպապի փախած տղաքը վերադառնային, շէնքին դռները կղկուած կ՚ըլլային։ Նախապէս եղած կարգադրութեամբ մը, «պահակ» աշակերտ մը սափրատան դուռն ու պատուհանը կը բանար եւ տղաքը ներս կը մտնէին։ Սափրատան պատուհանը ճիշդ Բարերարներու դամբանին կը նայէր, բաւականին ցած էր եւ հետեւաբար դիւրին էր ելեւմուտքը։ Կը պատահէր որ պատուհանը այնպէս մը կը «գոցէին» որ հազիւ դպնայիր, կը բացուէր։

Սափրատունը, մանաւանդ անձրեւոտ օրերուն, կարգ մը տղոց համար կը ծառայէր նաեւ որպէս «խնկարկումի» սենեակ։ Հերթապահներէն շատեր գիտէին այդ, բայց չգիտնալու կու գային։

Չեմ գիտէր եթէ այդ սափրատունէն «շրջանաւարտ» աշակերտներէն որեւէ մէկը ապագային սափրիչութիւնը որպէս արհեստ ընտրե՞ց թէ ոչ։

( ) ( ) ( ) ( )



ՄԿՀ-Ն ԵՒ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ

1974-ին Պէյրութ գացած էի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ, ամառնային դասընթացքներով մանկավարժական ճիւղին մէջ Մագիստրոս տիտղոսին համար ուսանելու։ Այդ ամառ Կիպրոսի մէջ տեղի ունեցաւ պետական յեղաշրջումը, որուն յաջորդեց թրքական յարձակումը եւ Կիպրոսի հիւսիւսային կողմի գրաւումը թրքական զօրքերուն կողմէ։ Նախքան մեր Կիպրոս վերադարձը, Արթիւր Վայիճեանին հետ գաւաթ մը ուիսկի խմելու համար Համրայի վրայ գտնուող «Հօթէլ Քոմոտոր» գացինք։ Ջերմ խօսակցութիւններէ ետք, Արթիւրը ինծի պատուիրեց .-«ծնողքդ, եղբայրդ, ով որ ունիս հոս միասին Կիպրոս տար, եթէ չես կրնար, ինչ դրամ որ ունիս տուր իրենց եւ պատուիրէ որ տփեղէն եւ չաւրուող ուտեստեղէն գնեն, ալիւր, շաքար, ոսպ, բրինձ, փոշի կաթ, եւայլն, քանի որ Հոկտեմբերին հոս այնպիսի քաղաքացիական պատերազմ մը պիտի սկսի որ 1958-ի կռիւները բիքնիքի պիտի նմանին»։ Հաւանաբար, ըսի, ասիկա Արթիւրին չափազանցութիւններէն մէկն է։ Հոկտեմբերը եկաւ ու անցաւ, բայց բան չպատահեցաւ։ Քանի մը ամիս ետք, Ապրիլին, ինչ-ինչ պատճառներով, քաղաքացիական պատերազմը սկսաւ եւ 15 երկար տարիներ արիւնաքամ ըրաւ Լիբանանը։

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, Մելգոնեան դիմողներու թիւը բազմապատկուեցաւ։ Գլխաւորաբար Յովակիմեան-Մանուկեանէն, Դարուհի Յակոբեանէն եւ Թէքէեան վարժարանէն մեծ թիւով աշակերտներ եկան Մելգոնեան, ապահով միջավայրի մէջ ուսում ստանալու։

1978-1979 կրթաշրջանին, Մելգոնեանի ուսանողութեան ճիշտ կէսը Լիբանանցի նորեկներն էին – 111 վերադարձող աշակերտներ եւ 111 նորեկներ։

Նորեկ աշակերտներէն շատերը քաղաքացիական կռիւներուն զէնք ալ բռնած էին հայկական թաղերը պաշտպանելու։ Անոնց համար «Քլաշնիքով» թէ «M-16», «RPG» թէ «Machine gun», ձեռնառումբերու տեսակներն ու փոքր զէնքերը գաղտնիք չունէին։ Անգլերէն դասի մէկ պահուն, Պրն. Թէյլըրը, նորեկ Պէյրութցիներուն անգլերէնագիտութեան մակարդակը ճշդելու համար կը հարցնէ. - “ With what do you brush your teeth?”, “with machine guns” կ՚ըլլայ Պէյրութցիին պատասխանը ... Մարդը սարսափած ուսուցչարան եկաւ եւ սկսաւ բողոքել։ Հասկցուցինք իրեն որ լաւ կ՚ըլլայ եթէ հարցը անտեսէ, քանի որ այս պատանիները աւելի քան երկու տարի միայն զէնք տեսած էին եւ ռումբերու պայթումները խլացուցած էին անոնց ականջներն ու ուղեղները։

Շաբաթ երեկոյ մը, Տիկ. Հերմինէ Պէքարեանի կարգադրութեամբ, արենուշներն ու արիները անպաշտօն խարուկանանդէս մը կը կազմակերպեն։ Ես այդ գիշեր հերթապահ չէի։ Մեր տունը տնօրէնին վիլլայէն վար, Լիմասօլի ճամբուն վրայ գտնուող տունն էր։ Քանի որ յոգնած էի եւ կիրակի առտու ալ հերթապահութեանս օրն էր, որոշեցի խարուկահանդէսին չ՚երթալ։ Անպաշտօն էր, Հերմինէն կրնար ղեկավարել, մանչերու հերթապահն ալ հոն պիտի ըլլար, այնպէս որ հարց չկար։

Ժամը 10։00-ի ատենները երկու տղաք շնչասպառ տանս դուռը զարկին եւ «պարոն, շէնքին մէջ մեծ կռիւ կայ, հերթապահը ըսաւ որ անմիջապէս գաք» ըսին։ Արագ մը գացի։ Ուրեմն, խարուկահանդէսի ժամանակ Պէյրութցի նորեկ աշակերտները իրբ թէ սկաուտական խմբային երգերուն պիտի մասնակցին, կը սկսին խանգարել, կապիկութիւններ ընել, եւ բարկացնել Տիկ. Պէքարեանին։ «Նախկին» Մելգոնեանցիները, քանի մը անգամ կ՚ըզգուշացնեն այս նորեկներուն որ հանգիստ մնան եւ խարուկահանդէսը չխանգարեն։ Պէյրութցի «զայիմնրը» կ՚արհամարհեն տղոց զգուշացումները եւ կը շարունակեն միմոսութիւններով եւ ծաղրանքներով խանգարել խարուկահանդէսը։ Ասոր վրայ, հիները նորերուն կ՚ըսեն որ «երբ որ շէնք երթանք, ձեր հաշիւը պիտի մաքրենք»։ Չեն ուզեր աղջիկներուն առջեւ քանի մը հոգի կրակին մէջ նետել... Շէնք վերադարձին, խանգարող տղաքը 11-րդ դասարան կը հաւաքուին եւ գրասեղանները դուռին ետեւ լեցնելով կ՚ուզեն պաշտպանուիլ։ Հիները, Րաֆֆի Արապեանին եւ Մեսրոպ Վարոլին ղեկավարութեամբ, աստիճաններով պատուհանէն ներս կը մտնեն, կը յաջողին դուռը բանալ եւ միւս տղոց հետ՝ «տուր թէ կու տաս»... Հերթապահին հրահանգները որ կռիւը կեցնեն ՝ ապարդիւն։ Նորեկները փառաւոր ծեծ մը կ՚ուտեն։ Քանի մը հոգիի քիթը արիւնած էր, ուրիշներու տեսողութիւնը եւ լսողութիւնը ժամանակաւորապէս խանգարուած, ոմանց ձեռքերը եւ ոտքերը ճմռթկուած, եւայլն։ Այդ պահուն ես հասայ եւ որպէս Պէյրութցի՝ Ձէնով Օհանի ձայնովս զսպեցի տղոց։ Կեցան։ Հիները բացատրեցին որ ինչու՞ կռիւի սկսած են։ «Հոս Մելգոնեան է, ըսին, ան որ կը համարձակի մեր ձեռնարկները խանգարել, մեզի պատասխան պիտի տայ։ Այս տղաքը դաս մը կ՚ուզէին եւ հիմա գիտցան որ մելգոնեանցիներուն հետ այս տեսակ խաղեր չեն խաղար։» Ուրախ էի եւ հպարտ որ հիները արդէն պատրաստ էին արեան գինով պաշտպանելու Մելգոնեանի սրբութիւնները։ Սակայն, չէինք կրնար կարգապահական օրէնքները խախտել։ Երկու «կողմերուն» հանդիմանութիւններէ եւ խրատականներէ ետք, խոստացան ինծի որ պիտի չշարունակեն կռիւը։ «Նստէք եւ մարդու պէս խօսեցէք եւ բացատրուեցէք, մեծ տղաք էք, մանաւանդ մելգոնեանցի, հիները պիտի բացատրեն եւ օգնեն նորեկներուն, նորեկներն ալ մտիկ պիտի ընեն եւ հնազանդին։ Այս՝ մեր աւանդութիւնն ու օրէնքն է» ըսի։

Երկուշաբթի Կարգապահական Յանձնախումբը իր ժողովը ունեցաւ։ Կռիւի հարցը շատ լուրջ էր, կրնար մինչեւ վտարում երթալ, սակայն ես հարցին ներքին գեղեցկութիւնները բացատրելով, պնդեցի որ պարզ ազդարարութեամբ մը գոցենք հարցը։

Ազդարարագիրերը նախքան տղոց տալս, նախ շնորհաւորելով գնահատեցի տղոց «մելգոնեանցիական» ոգին, խրատեցի որ նման բան չպատահի եւ ժպիտը դէմքիս, իրենց յանձնեցի ազդարարագիրները։ Հերոսացած տղաքը նոյնպէս ժպիտով ընդունեցին իրենց ինկած «պատիժ»ը եւ խոստացան նման հարցեր չստեղծել։

Պէտք է ըսել որ այդ կռուող տղաքը շատ լաւ եւ մտերիմ բարեկամներ եղան։ Իսկ «նորեկները» շուտով դարձան Մելգոնեանի պատիւին խիստ պաշտպանները։ Ծեծը որ կերած էին, մաքրած էր անոնց հոգիները ...

Մելգոնեանը, Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներուն ժամանակ, դէպի Միացեալ Նահանգներու ճամբուն վրայ հանգրուան մըն էր։ Սակայն, կարգ մը աշակերտներ, կը նախընտրէին հոն մնալ, աւարտել դպրոցը եւ յետոյ երթալ միանալու իրենց ընտանիքներուն։ Որքան երկարեցաւ պատերազմը, այնքան սկսան անպատրաստ աշակերտներ գալ մեզի։ Պէյրութի մէջ կանոնաւոր դասաւանդութիւններ չունէին խեղճերը, եւ իրենք յանձաւոր չէին։ Անգամ մը Պրն. Պետեանը ինծի ցոյց տուաւ մուտքի քննութեան արդիւնքները։ Սարսափելի էին։ Նիշերը 20-60-ի միջեւ կը տատանէին։ Մէկ կամ երկու հատ 70-ի վրայ նիշ կար։ Եւ քանի որ պատերազմի սարսափները կային, ինչպէս նաեւ Պէյրութի Բարեգործականի եւ Ռամկավարներու ղեկավարներէն յանձնարարագիրները, ստիպուած էինք ընդունիլ բոլորը։ Չխօսինք այս աշակերտներուն կարգապահական ըմբռնողութեան մասին։ «Կարգապահութիւն» ի՞նչ է, չէին գիտէր։ Կարելի էր, իրենց համար, բռնի ուժով ամէն հարց լուծել։ Եւ քանի որ ասոնցմէ ոմանք հայկական թաղերու մէջ պահակութիւն ալ ըրած էին, զինք բռնած էին, ուրեմն իրենք «առանձնաշնորհեալներ» էին, կամ պէտք էին ըլլալ։ Սկզբնական դժուարութիւններէ ետք, գրեթէ բոլորն ալ սկսան համակերպիլ գիշերօթիկի պայմաններուն եւ լաւ, կարգապահ աշակերտներ ըլլալ։ Պէտք է ըսել նաեւ որ քանի մը ամիս ետք, այս աշակերտները շուտով կը վարժուէին միջավայրին, եւ մեծ աշակերտներու օգնութեամբ, շատ կը բարելաւէին իրենց կրթական մակարդակը։ Երկրորդ տարին արդէն հարց չէր մնար։

Քանի որ Լիբանան պատերազմի մէջ կլանուած էր, Մելգոնեանի հոգաբարձութինը, Պրն. Պետեանին առաջարկով եւ ԲարեգործականիԿեդրոնին հաւանութեամբ, Լիբանանցի աշակերտներուն ամառները սկսան Հաստատութեան մէջ պահել։ Կարգ մը տղաք Նիկոսիոյ հայ գործարարներուն քով գործ գտան եւ ամէն օր քաղաք կ՚երթային եւ քիչ մըն ալ դրամ կը շահէին։ Հեթապահներուս ըսուեցաւ որ «քանի որ 12 ամիս կը վճարուիք, ուրեմն ամրան ամիսներուն ալ «կամաւոր կերպով հսկողութիւն պէտք է ընէք»։ Պարզապէս շէնքին մէջ պէտք էր ըլլայինք։ Շաբաթը մէկ անգամ ծով, մէկ անգամ ալ լեռները պտոյտի կը տանէինք աշակերտներուն։ Շատ կը ձանձրանային, բայց այդ՝ չարեաց փոքրագոյնն էր։ Բնականաբար մարզական խաղեր, «զուարթ երեկոյ»ներ, ընթերցանութիւն եւ նման զբաղմունքեր մաս կը կազմէին տղոց առօրեային։

Մեզի ըսուած էր ամառնային այդ գործը «կամաւոր» գետնի վրայ պիտի ըլլար։ Եւ քանի որ գիտէի Պէյրութի վիճակը եւ Մելգոնեանի «պիւտճէական հարցերը», սիրով ընդունեցի։ Յետոյ իմացայ որ Պրն. Պետեանին մասնաւոր կարգադրութեամբ, աղջկանց հերթապահուհիները ՀԲԸՄիւութեան կեդրոնէն մասնաւոր գնահատագիր եւ նիւթական կոկիկ վարձատրութիւն ստացած են իրենց «զոհողութիւններուն համար» (Տիկ. Պետեանն ալ հերթապահուհի էր...)։ Մաքուր հայերէնով ասոր կ՚ըսեն «էշ նահատակ գացինք»։

Ամրան այս շրջաններէն մէկուն ժամանակ «ձիթապտուղի հարց» մը ունեցանք։
«Հինգնոց»ով (տաշտ) ձիթապտուղ կար ճաշարանին քովի սենեակը, բայց քանի որ չորցած եւ թոշմած էր, մարդ չէր ուզէր ուտել։ Տղոց ըսի որ «ես ասիկա ձեզի կերցնեմ եւ դուք տեսէք»։ Հինգնոցով ձիթապտուղը տարի խոհանոց, տաք ջուրով լուալէս ետք քանի մը ժամ տաք ջուրին մէջ ձգեցի որպէսզի թարմանայ։ Նորէն պաղ ջուրով լուալէս ետք, վրան ձիթաիւղ, լեմոն-սխտոր, կարմիր պղպեղ եւ քիմիոն դնելով բերի ճաշարան։ Ժամը 5։00-ի ատենները տղաքը, ըստ իրենց սովորութեան, ճաշարան եկան նախընթրիքի իրենց բաժինը առնելու։ Երբ ձիթապտուղի տաշտը տեսան, պարզապէս յարձակեցան վրան եւ շուտով սկսան հացով տաշտին տակը մնացած լեմոն-սխտորը, ձիթաիւղը եւ համեմները հաւաքել։ Երբ տղոց ըսի որ այդ՝ իրենց չհաւնած ձիթապտուղն էր, չհաւատացին։

Հոս փակագիծ մը բանալով ըսեմ որ Պէյրութէն գաղթականներ որ գային, նախ Մելգոնեան կու գային, այն յոյսով որ գրկաբաց պիտի ընդունինք զիրենք։ Հոգաբարձութիւնը շատ խիստ հրահանգած էր որեւէ մէկուն տեղ չտալ։ Նախ չէի կրնար ընդունիլ այս անմարդկային որոշումը։ Յետոյ իմացանք որ Լառնագայի եկեղեցիին սրահներուն կամ բակին մէջ բնակութիւն հաստատած այս «գաղթականներ»ուն տղայ մարդիկը, գիշերները քապարէներու եւ պարերու մէջ յոյն պերճաղիճներուն հետ կ՚անցնեն իրենց ժամանակը, մինչ ուրիշներ, եկեղեցիին շուքին տակ՝ կոկիկ գումարներով «խումար» կը խաղան։ Քենեկալս, Գէորգ Յակոբնանն ու ես, բազմաթիւ ընտանիքներու դէպի Միացեալ Նահանգներ վիզաներու դիմումնագրերը լեցուցած էինք, անոնց համար բարեխօսած էինք դեսպանատան պաշտօնեաներուն (գլխաւորաբար Պրն. Պարթելլային, որուն խօսքը վերջնական էր դեսպանատան վիզաներու հարցին մէջ), անոնց օդանաւային տոմսակները մասնաւոր զեղջերով ապահոված էինք, մեր ինքնաշարժներով հոս-հոն տեղափոխած, մինչեւ անգամ ընտանիքներով մեր տուները ճաշի տարած էինք (մե՜ղք էին), աներոջս տունէն բազմաթիւ անգամներ Լոս Անճելըս հեռաձայնած էին («դրամ չունինք, անօթի ենք, քիչ մը դրամ ղրկեցէք»), շատերու համար տան կարասիներ կարգադրած եւ փոխադրած էինք։ Այս բոլորին դիմաց միայն մէկ անձ, Լոս Անճելըս գալէն ետք շնորհակալական քարդ մը ղրկեց, միւսները՝ ու՞ր են, չենք գիտեր։ Կարծեմ մեծ մասը Բասատինա եկան եւ ...

Ոչինչ, բարիքդ ըրէ եւ ծով նետէ, կ՚ըսեն։

( ) ( ) ( ) ( )


ՅԱՐԳԱՆՔԸ՝ ՄԵԾԵՐՈՒՆ ՀԱՆԴԷՊ

Մելգոնեանի մէջ աւանդութիւն էր որ բարձրագոյն դասարաններու աշակերտներու խօսքը պէտք էր յարգուէր։ Աւարտական դասարաններու աշակերտները երբեմն հերթապահութիւն ալ կ՚ընէին։ Առաջին տարիս կը յիշեմ, երբ որ Պրն. Նազարէթ Պօյաճեանը (Էճէն) հերթապահ ըլլար, սերտողութեան պահուն (5։15-6։30), հազիւ սերտարան տեղաւորուէինք, Լիմասոլցի Ռուբէն Կիւրեղեանին կը կանչէր եւ հսկիչ կը կարգէր մեր վրայ։ Էճէն, կարծես շնչասպառ, խիստ կը պատուիրէր աշակերտներուն կարգապահ մնալ, այլապէս կը սպառնար յաջորդ օրը խստօրէն պատժել անկարգները։ Պէտք չունէր սպառնալու, քանի որ «ստիպուած» էինք յարգել վերի կարգի աշակերտները եւ հնազանդ ըլլալ իրենց, ապա թէ ոչ «վերջը լաւ չէր ըլլար»։ Ուսուցիչին անհնազանդ ըլլալու պարագային, դպրոցը կը պատժէր մեզ, իսկ եթէ մեծերուն անհնազանդ ըլլայինք ՝ շաբաթով մը կամ աւելի կը բանադրուէինք, երբեմն մեզի կ՚արգիլուէր «անհնազանդ»ներուն հետ խօսիլ անգամ ...

Պրն. Սեպուհ Աբգարեանը կիրակի կէսօրէ վերջերը, ժամը 3։00-ին Կիպրոսի ռատիօկայանը կ՚երթար հայկական ժամը ձայնասփռելու։ Բարձրագոյն դասարաններէն աշակերտէ մը կը խնդրէր որ հսկէ մինչեւ իր գալը։ Անգամ մը Յակոբ Ալթունեանին «փոխ հերթապահ» դրաւ։ Յակոբը, բծախնդիր տղայ, կ՚ուզէր որ ամէն ինչ կատարեալ ըլլար եւ իրեն վստահուած գործը լաւագոյնս ընէր։ Յակոբը իրար անցած էր։ «Ակաս, եթէ մէկը փախի ես Պրն. Աբգարեանին ի՞նչ պատասխան պիտի տամ» ըսաւ։ Ըսինք որ շատ չմտահոգուի։ «Քաղաք փախող պիտի չըլլայ, մի վախնար, դուն հանգիստ մնայ» ըսինք իրեն։ Յակոբը շատ ազնիւ տղայ մըն էր եւ մենք զինք շատ կը սիրէին ու կը յարգէինք։

Երբեմն տղաքը կը վիճաբանէին կամ պատանեկան «կռիւներ» կ՚ունենային։ Հերթապահը չտեսնելու կու գար քանի որ կռիւի պարագային շատ խիստ պատիժ կար, բայց վերի կարգի տղոց կըսէր որ հարցին նային եւ պէտք եղած կարգադրութիւնները ընեն։ Վայ ան տղուն որ անհնազանդ կը գտնուէր «փոխ հերթապահ»ներուն։ Հապը կը կլլէր... Տղաքը կը խրատէին, կը հաշտեցնէին եւ հարցը կը լուծուէր։ «Եթէ նորէն կռուիք, այն ատեն մեզմէ ալ ծեծ պիտի ուտէք» կ՚ըլլար վերջին ազդարարութիւնը։

Կիրակի կէսօրէ ետք մը, տղոց «ակումբ»ին դուրսը կեցած երաժշտութիւն կ՚ունկնդրէինք։ 1960-ական թուականներու յատուկ «փիք ափ» մը ունէինք, քանի մը տիսքերով (սկաւարակ)։ 9-րդի տղաքը անգլիական նուագախումբի մը երգերը մտիկ կ՚ընէին։ 11-րդ դասարանցի մը ներս մտաւ եւ ուզեց երգը փոխել։ Իններորդցիները չձգեցին։ Վիճաբանութիւնը տաքցաւ։ Աթէնքէն Տիգրան Քաչիկեանը, 11րդ դասարանէն, ներս մտաւ եւ երբ տեսաւ որ վիճաբանութիւն կայ, «ի՞նչ կայ, ի՞նչ եղաւ» հարցուց։ Տիգրանը ակնոցաւոր, նիհար տղայ մըն էր որ մեր յարգանքը կը վայելէր եւ միշտ օգտակար կ՚ըլլար փոքրերուն։ Երբէք չէինք կրնար երազել որ Տիգրանը կրնայ կռուիլ կամ որեւէ մէկուն վնասել։ Երբ իմացաւ որ 11-րդցի տղան ուզած է երգը փոխել եւ 9-որդցին ոչ ըսած է, յանկարծ լրջացաւ եւ «շուտ երգը փոխէ, հետդ խօսողը 11-րդցի է» ըսաւ։ «Պիտի չփոխեմ» եղաւ պատասխանը։ Տիգրանը առանց բառ մը ըսելու ապտակ մը փակցուց տղուն եւ ուզեց «տիսք»ը փոխել։ Միւս տղան ընդիմացաւ եւ հրմշտուք մըն է որ սկսաւ։ Տիգրանը փիք ափին կից մը զարնելով թռցուց եւ կոտրեց։ Մեծ տղաքը միջամտեցին եւ կռիւը կեցաւ։ Դատ- դատաստանի պէտք չեղաւ։ 9-րորդցիին պատի՞ժը՝ նոր փիք ափ մը գնել, եթէ ոչ՝ լաւ ծեծ մը եւ ամբողջ տարին ակումբէն զրկուիլ։ Այդ տղան համարձակած էր իրմէ բարձր դասարանցիի մը անհնազանդ գտնուիլ եւ ձեռք բարձրացնել։ Մելգոնեանի մէջ աւանդութիւնները շատ աւելի զօրաւոր էին քան գրուած օրէնքները։ Իսկ մեծերուն հանդէպ յարգանքը՝ պարտադիր։ Որովհետեւ եթէ քեզմէ մեծ աշակերտին այսօր չըյարգես, վաղը ուսուցիչին պիտի չյարգես, յետոյ տնօրէնին եւ ապա ծնողքիդ։ Դուն ո՞վ ես որ կը համարձակիս անհնազանդ գտնուիլ քեզմէ մեծին հանդէպ։ Ծխելը, քաղաք փախիլը, անկողին չշտկելը, դասէն փախիլը այնքան մեծ եւ ծանր յանցանքներ չէին, որքան մեծին հանդէպ յարգանքի պակասը։

Պէտք է անմիջապէս ըսել որ մեծերուն հանդէպ շատ քիչ կը պատահէր որ տղաքը անհնազանդ գտնուէին։ Մեծ տղաքը միշտ կ՚օգնէին փոքրերուն։ Ուղղութիւն կու տային անոնց, դասերուն կ՚օգնէին, կը հետեւէին որ անոնք կանոնաւորաբար տուն նամակ գրէին։ Երբեմն, եթէ փոքրերէն ոմանք սինեմայ երթալու դրամ չունենային, անոնք կը ճարէին այդ դրամը։ Կը պատահէր որ «քիօսք»ին (կրպակ) առջեւ փոքրերէն մէկը կ՚եցած կ՚ուզէր փէփսի մը կամ անուշեղէն մը գնել բայց դրամ չէր ունենար, մեծերէն մէկը անմիջապէս իրեն համար փէփսին կը գնէր որ տղան չխեղճանար։ Փոքրերս երբեմն մեծերուն անկողինները կը շտկէինք, կօշիկները կը ներկէինք, շապիկնին կ՚արդուկէինք։ Իրենք ալ մեր դասերուն կը հետէւէին, կը բացատրէին, դաշտին վրայ մեզ կը մարզէին, մեր մարզական խումբերուն «քօչ»երը կ՚ըլլային, կը խրատէին։ Անգամ մը, շատ լաւ կը յիշեմ, պոլսեցի Արա Գիւտեանը, ամավերջի քննութեան ժամանակ ամբողջ սերտողութիւն մը մեր դասարանն էր (9) մեզի ուսողութեան մէջ օգնելու։ Երբ իրեն հարցուցի որ ինք քննութիւն չու՞նէր յաջորդ օրը, «հիմա դուք սորվեցէք, ես ժամը մինջեւ 2-3 կրնամ մնալ եւ պատրաստուիլ» ըսաւ։ Ինջպէ՞ս կրնաս իրեն հանդէպ յարգանք չունենալ եւ երբ քեզմէ խնդրէ որ կօշիկը ներկես, կրնա՞ս մերժել։

1964-ին, երբ Պրն. Ասատուր Պէտեանը տնօրէն եկաւ, ուզեց այս աւանդութիւնը ջնջել։ «Իրաւունք չունիք փոքրերուն չարաշահելու» ըսաւ։ Ըսինք որ երկուստեք իրարու կ՚օգնենք։ «Դուք որպէս մեծերը, առանց ակնկալութեան պէտք է օգնէք փոքրերուն» ըսաւ։ Տարի մը երկուք շարունակուեցաւ այդ սովորութիւնը կամ աւանդութիւնը եւ կարծեմ կամաց- կամաց այդ աւանդութիւնն ալ կորսուեցաւ ժամանակի արդիականացած սեւ մշուշին մէջ։

Մինչեւ այսօր, երբ Մելգոնեանցիները իրարու հանդիպին, «փոքրերը» միշտ տարբեր յարգանք եւ սէր ցոյց կու տան «մեծերուն» հանդէպ, կարեւոր չէ որ ո՞վ ՝ ո՛վ է։

Յարգանք Մելգոնեանցի մեր բոլոր մեծերուն։

( ) ( ) ( ) ( )




ՍՈՎԸ՝ ՄԵԼԳՈԵԱՆԻ ՄԷՋ

Մելգոնեանցի բազմաթիւ սերունդներ շատ լաւ կը յիշեն մանչերու ճերմակեղէնները ծալլող «գէր քոյրերը», օր. Հռիփսիմէն եւ օր. Հերմինէն։ Բուն «գէր քոյր»ը սակայն օր. Հերմինէն էր։ Շուրջ 400 փաունտ կշռող այս «աղջիկ»ը երիտասարդական տարիներուն նախակրթարանի մէջ ուսուցչուհի եղած էր, եւ վերջը տեղափոխուած քրոջ՝ օր. Հռիփսիմէին քով, որպէս անոր օգնական։ Այս քոյրերուն պարտականութիւնը տղոց ճերմակեղէններուն վրայ Չինական սեւ մելանով թիւեր գրելն էր (նորեկներուն), եւ երբ լուացուած ճերմակեղէնները գային, անոնք թիւերով համապատասխան դարակներուն մէջ ծալլելով կը դնէին։ Պատռուած վարտիկ-շապիկներն ալ հապճեպով կը կարէին։

1963-ի շրջանաւարտներէն Լեւոն Թընկըրեանը շատ նիհար աշակերտ մըն էր։ Լեւոնը շատ լաւ թրամբէթ կը նուագէր։ Ինչպէս նախապէս գրած էի, դէպի Հաստատութեան հիւանդանոցը տանող ծառուղիին կողմերը պատրաստուած սկաուտական ներքին բանակումներու ժամանակ, երեկոյեան երբ պէտք էր սկաուտները պառկէին, Լեւոնը թրամբէթով «Վերջալոյս, գնաց արեւ, Լեռներէն, ծովերէն, երկնքէն ...» երգը կը նուագէր, անշուշտ միշտ աղջկանց կողմը դարձած, որպէսզի աղջիկներուն ուշադրութիւնը գրաւէ։ Աղջկանց դէպի բաղնիքները տանող միջանցքի անթափանց ապակիներու ետին գլուխներու ստուերներ կը նշմարուէին այն ժամանակ եւ կ՚ուզէինք հաւատալ որ մեր սիրուհիներն են անոնք, որոնք եկած էին մեզի «գիշեր բարի» ըսելու ... ։ Ի՜նչ անուշ պատանեկան օրեր էին։

Օր մը, մեր «գէր քոյր»ը, օր. Հերմինէն, ճերմակեղէնի իր աշխատասենեակէն տոտիկ տոտիկ, շատ դանդաղ քայլերով տուն գացած ժամանակ, Լեւոնին, (Թընկըրին) կը հանդիպի եւ «Լեւոն, կ՚ըսէ, քեզ տեսնողը պիտի կարծէ որ Մելգոնեանի մէջ սով կայ»։ Լեւոնը էր նաեւ շատ պատրաստաբան տղայ։ «Օր. Հերմինէ, քեզ ալ տեսնողը պիտի գիտնայ որ ո՞վ է այդ սովին պատճառը» կ՚ըլլայ Թընկըրին պատասխանը։ «Ծօ անամօթ, այդ ի՞նչ խօսք է» ըսելով օր. Հերմինը իր ճամբան կը շարունակէ։

Այս դէպքէն ետք, ամէնքս հասկցանք որ ո՞վ էր Մելգոնեանի «սով»ի պատճառր։

1977-ի ամառը Օր. Հերմինէն մահացաւ։ Ամառ ըլլալուն Հաստատութիւնը պարապ էր։ Զինք յուղարկաւորելու եկած էին Տէր եւ Տիկ. Ասատուր Պետեանները, Տէր եւ Տիկ. Գէորգ Յակոբեանները, Պրն. Վարդան Թաշճեանը եւ ես ու տիկինս, Ալիսը։ Չորս տղամարդիկս հազիւ կրնայինք դագաղը վերցնել, այնքան որ ծանր էր ան։ Տեղ մը մինչեւ անգամ Տէր Հայրը (Տէր Վազգէն) ձեռք տուաւ։ Մեռելաթաղին հետ շատ մեծ դժուարութեամբ դագաղը փոս իջեցուցինք եւ մենք, կարգով, հողով ծածկեցինք դժբախտ աղջկան սեւ դագաղը։

Աղքատ մարդու տխու՜ր ճակատագիր։

( ) ( ) ( ) ( )

ՇՐՋԱՆԱՒԱՐՏԻՑ ՄԻՈՒԹԵԱՆ ՀԻՒՐԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆԸ

1966-ի Յունիսին կիրակի մը, աւարտական դասարանի աշակերտներուս ըսուեցաւ որ Կիպրոսի Մելգոնեանի Շրջանաւարտից Միութիւնը Կիրակի կէսօրէն ետք մեզ դուրս կը հրաւիրեն։

Կիպրոսի Մելգոնեան Շրջանաւարտից Միութիւնը նոր կազմուած էր տնօրէն Պրն. Ասատուր Պետեանի ջանքերով։ Գլխաւորաբար Նիկոսիացի շրջանաւարտներէ կազմուած այս մարմինը շատ պատկառելի երեւոյթ ունէր։ Ընդհանրապէս առեւտուրով զբաղուող քիչ մը հարուստ մարդիկ էին։ Քանի մը ազնուափայլ տիկիններ ալ մաս կը կազմէին այս վարչութեան։

Կարծեմ Նիկողոսն էր մեզի ըսողը որ «սուղնոց ճաշարան մը ընթրիքի պիտի տանին մեզ, այնպէս որ նկատի ունեցէք, կէսօրին շատ մի ուտէք»։ Հետեւեցանք Նիկողոսին բարի խրատին, բայց Դաւոն իր բաժինին հետ մեր բաժիններուն մէկ մասն ալ կերաւ եւ մնացածը կարծեմ ճաշարանապետին պահել տուաւ։ Մենք պատրաստուեցանք, մեր «կիրակնօրեայ» հագուստները հագուելով։ Աղջիկները շատ լաւ յարդարուած մազերով եւ շպարով պատրաստ կը սպասէին։
Վերջապէս աւարտական դասարան էինք եւ մեր «նախնիները» մեզ ընթրիքի պիտի տանէին։ Ալիսը, ընկերուհիս կամ «մարդ»ս, ցերեկօթիկ էր, բայց բարեբախտաբար լուր ունէր եւ ժամ մը առաջ դպրոց հասած էր արդէն, շատ լաւ սանտրուած մազերով եւ շատ գեղեցկացած ...

Կէսօրին ճաշ գրեթէ չէինք կերած, իսկ ընթրիքին ալ ճաշարան չգացինք։ Բաւական մը անօթի էինք։

Ժամը 5։00-ի ատենները Շրջանաւարտից Միութեան վարչականները իրենց ինքնաշարժներով եկան մեզ տանելու։ Ինքնաշարժներուն մէջ տեղաւորուեցանք (կարգադրեցի որ Ալիսը քովս նստի), եւ գացինք։ Նախ մեզի բացօթեայ սրճարան մը տարին եւ զովացուցիչ հրամցուցին։ Մինչ մեր անօթի փորերը կ՚աղաղակէին, Շրջանաւարտից Միութեան վարչականները քարոզ կը կարդային մեր գլխուն։ Ըսինք որ հաւանաբար Կիպրոսի մէջ կարգը տարբեր է, նախ սրճարանի մը մէջ զովացուցիչ կը խմեն, վերջը ճաշարան կ՚երթան։ Մէկ ժամուայ չափ քարոզներ, խրատներ եւ բարեմաղթութիւններ լսելնես ետք, հրաւիրեցին մեզի դէպի ինքնաշարժները։ Ելանք եւ ուրիշ սրճարան մը գացինք ուր այս անգամ պաղպաղակով հիւրասիրուեցանք։ Յայտնի էր որ մենք, Պէյրութցիներս, կենցաղավարութեան բոլոր օրէնքներէն լաւ տեղեակ չէինք։

Ուրեմն, նախ զովացուցիչ, ապա պաղպաղակ եւ վերջը միայն ընթրիք։ Մեր գիտցածին համաձայն, զովացուցիչը ընթրիքին հետ կը խմեն, իսկ ընթրիքէն ետքն ալ՝ պաղպաղակը կ՚ուտեն։ «Պաղպաղակասեղանին» վրայ ալ մօտ մէկ ժամ խրատուեցանք, բարեմաղթուեցանք եւ շատ բարի տրամադութիւններով մեզ ետ Մելգոնեան բերին։ Անշուշտ մեր ստամոքսները արդէն իսկ ապստամբած էին եւ մենք պատրաստ էինք, նոյնիսկ գողութեամբ, հաց ճարելու։

Երբ Մելգոնեան հասանք, առանց հերթապահին արտօնութեան քէպապի գացինք եւ մեր անուշիկցած քոյրիկներուն համար ալ քէպապ բերինք, մեր հաշւոյն։ Բարեբախտաբար այդ «Շրջանաւարտից Միութիւն»ը շատ չդիմացաւ եւ մեզմէ ետք եկողները «զովացուցիչասեղան»ի եւ «պաղպաղակասեղան»ի բախդին կամ չարչարանքին չ՚արժանացան։

Նիկողոսը քանի մը ժամով անհետացած էր ... ։


Վարդգէս Գուրուեան
Լոս Անճելըս, 2016




-------------------------------------------
Armweeklynews.am [14.11.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանէն Մանրապատումներ
.
© 2010-2018  Կապը »  Contacts  Այցելեք » Facebook
Most popular tags
 Գարօ Փայլան  Երվանդ Քոչար  Հռոմի պապ ANCA Nor Zartonq  Կիպրոս Քեսապ  Գրիգոր Զօհրապ  Շառլ Ազնավուր  Cyprus elections  Operation Nemesis  սակագներ  Data Driven  Marvel  Disney movies Lucasfilm  Netflix  Ռուբեն Վարդանյան  Helen Fisher   Rouben Sevak  Ara Güler  Շանթ   Elisa de Filebo   William Saroyan   Էրոլ Սարաֆեան  Հրանտ Մաթևոսյան
  Մշակույթ  
Համո Ոսկեբերան Սահյան.՛՛Եվ չիմացանք, թե ինչու…՛՛ [06.11.2016]
Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան Մեր Դաշտագնացութիւնները [26.09.2016]
Էդգար Շահին-գծագրական ու փորագրական գեղանկարչության աշխարհահռչակ վարպետ [31.10.2016]
Վարդգէս Գուրուեան-Մելգոնեանի Ուսուցիչները [31.10.2016]
Բեյրութից Գլենդել - Ուսուցիչը մասնագիտություն չէ, ազգակերտման առաքելություն է [28.10.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Ամավերջի Հանդէսները [26.10.2016]
Վարդգէս Գուրուեան -Մելգոնեանի մեր համո՜վ ճաշերը [24.10.2016]
ՌԱԿ-ի 95-ամեակին Առիթով - Ինչու՞ Եւ Ինչպէ՞ս Կուսակցական Օծուեցայ [22.09.2016]
ՓԱԶԼ-Իմ բոլոր նախորդ կյանքերում ես փնտրել եմ քեզ... [21.10.2016]
19 Հոկտեմբեր 1829. Կարնոյ հայութեան մեծ գաղթը դէպի Արեւելահայաստան [19.10.2016]
19 Հոկտեմբեր 1829. Կարնոյ հայութեան մեծ գաղթը դէպի Արեւելահայաստան [19.10.2016]
Վահան Թէքէեանի «Կեսարիա » ուղեւորական նօթերի նոր հրատարակութիւն [10.10.2016]
Կներես, իմ Հայաստան, որ մի բուռ, բռաչափ երկիր ես, բայց բռունցք չես դառնում…. [05.10.2016]
Համաշխարհային, ազգային վիճակ եւ հայկական մշակոյթ [29.09.2016]
Հերմինե Զարմանյան- Քառաչափ թախիծ մետաքս քուրձերով [29.09.2016]
 Արխիվ » 2011-2018