Armweeklynews.amՄՇԱԿՈՒՅԹ
 

 

  Հայ ուսուցիչը զոհողութեամբ պէտք է աշխատի ...  

  Կապոյտ Յիշատակներ Հրդեհուած Մելգոնեանէն (Թիւ 16)

«Մելգոնեանցի ըլլալը չի բացատրուիր, այլ՝ կ՚ապրուի միայն»

 Շատ համեստ եւ բարի մարդ մըն էր Դոկտ. Յարութիւն Էսէկիւլեանը։ Երբ առաջին անգամ լսեցինք որ «Տօքթօր» Էսէկիւլեանը հայոց պատմութեան դաս պիտի տայ մեզի, զարմացանք։ Կարօ Սաղրեանը կատակով կը հարցնէր որ ինչու՞ այս մարդը կանոնաւոր բժշկութիւն չի ընէր եւ հոս խեղճ ու կրակ ամսականով ուսուցչութիւն կ՚ընէ, ան ալ՝ հայագիտական նիւթեր։

Յետոյ իմացանք որ «Տօքթօր» չէ, այլ «Դոկտոր», այսինքն, Ph.D. ունի։ Դոկտ. Էսէկիւլեանը կը պատմէր որ «Նուպարեան
Կրթաթոշակ»ով Պելճիգա ուսանելու ղրկուած էր «Մաքիստրոս» վկայականի դասընթացքներուն հետեւելու։

Հազիւ ուսման շրջանը աւարտած, վրայ կը հասնի համաշխարհային երկրորդ պատերազմը։ «Առտու մըն ալ արթնցանք որ Գերմանիան գրաւէր է Պելճիգան։ Չէինք կրնար դուրս ելլել, հետեւաբար համալսարանի դասախօսները մեզի յանձնարարեցին որ ուսումնիս շարունակենք մինչեւ Դոկտորական վկայականը, եւ այսպէս, ստիպուած այդ տիտղոսին համար ուսանեցանք» ըսաւ ան։

 Առաջին տարիս Դոկտ. Էսէկիւլեանը կրօնքի եւ հայոց պատմութեան մեր ուսուցիչն էր։ Պապա մարդ էր։ Դասը եթէ սորված չըլլայինք, մանաւանդ բերանացիի ատեն, առիթ կու տար որ պատրաստուէինք եւ այդպէս յանձնէինք դասերնիս կամ գրաւորնիս։

Երբ Մասնագիտական դասարան հասանք (11-րդ), Դոկտ. Էսէկիւլեանը հայոց պատմութեան կողքին, մանկավարժական բաժնի ուսանողներուս կը դասաւանդէր նաեւ Մանկավարժութեան Պատմութիւն։ Հին Յունաստանէն (Արիստոտէլի «համալսարանը», Սոկրատեան մեթոտը, եւայլն) Հռոմ եւ Միջին Դարերը (եկեղեցիին, Ժէզուիթներուն եւ այլ միաբաններու ազդեցութիւնը), 12-13-րդ դարերուն համալսարաններու երեւումը, վերածնունդի ազդեցութիւնը եւ այլ պատմական դէպքերու ազդեցութիւնը մանկավարժական մեթոտաբանութեան վրայ։ Ժան Ժագ Ռուսոն իր հերոսներէն էր (կ՚ըսէր որ «հայկական գլխարկով» նկարուած է ...), Փէսթալոթթսին, Ֆրոպէլը (մանկապարտէզի ռահվիրան), Ճան Լօքի «թապուլա ռազայ»յի տեսութիւնը, թէ մանուկին ուղեղը մաքուր պաստառ մըն է, պէտք է «զարդարուի եւ լեցուի» այդ մաքուր պաստառը, Մօնթէսորիի տեսութիւնը եւայլն։ Մասնաւոր ուշադրութիւն կու տար Խաչատուր Աբովեանի մանկավարժական սկզբունքներուն։

Դոկտ. Էսէկիւլեանը հինցած, դեղնած տետրակ մը ունէր որմէ նօթերով մեզի դասը կը բացատրէր։ Մեզմէ մէկ դասարան վեր, Յաւերժ Միքայելեանը կար որ շատ մաքուր եւ գեղեցիկ գիր ունէր։ Դոկտորը Յաւերժին ընդօրինակել տուաւ այդ դեղնած տետրակը եւ այդ՝ Յաւերժին կիսամեակի նիշը բարձրացուց, կարծեմ 95-ի ...

Անշուշտ շատ ալ մեծ կարեւորութիւն չէինք տար մանկավարժական այս դասերուն։ Մելգոնեանի մէջ կարգ մը աշակերտներ «կը բողոքէին» որ Էսէկիւլեանին նօթերը շատ հին են, նոր բաներ պէտք է սորվեցնէ։ Կարծեմ Ժան Ժագ Ռուսոն եւ միւսները իրենց գերեզմաններուն մէջէն նորութիւններ չէին տար... ։ Երբ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը գացի եւ մանկավարժական դասընթացքներուն հետեւեցայ, մանկավարժութեան պատմութեան դասընթացքին ալ պէտք էր հետեւէի։ Փրոֆ, Պաշշուրն էր մեր դասախօսը (Յաւերժը եւ ես)։ Ինչ որ Դոկտ. Էսէկիւլեանէն սորված էինք, նոյնն էր։ Գրեթէ նորութիւն չկար։ Եւ քանի որ մենք այդ նիւթերը Մելգոնեանի մէջ սորված էինք, միշտ հարցումներուն մենք կը պատասխանէինք, ի զարմանքս դասախօսին եւ միւս աշակերտներուն

Դոկտ. Էսէկիւլեանի գլխաւոր «առաքելութիւնը» մեզի հայոց պատմութիւն սորվեցնելն էր։ Ոմանք իր մեթոտը կրնային շատ չհաւնիլ, բայց մարդը շատ լաւ կը բացատրէր դասը։ Հաւանաբար իրեն կը պակսէր հայոց պատմութեամբ մեզ հպարտացնելու մեթոտը։ Հռետոր չէր։ Չէր կրնար մեր արիւնը եռացնել։ Միշտ կը յիշէր Մանազկերտի ճակատամարտը (Օգոստոս 26, 1071), ուր Յոյները Սելճուգներէն պարտուեցան եւ դէպի Անատոլու, Կոստանդնուպոլիս եւ Եւրոպա Սելճուգ եւ թուրք վոհմակներուն առջեւ դռները բացուեցան։ Հոս ալ շատ լուրջի չէինք առներ Մանազկերտի ճակատամարտին կարեւորութիւնը, բայց դարձեալ երբ Համալսարանին մէջ Օսմանեան Կայսրութեան պատմութիւնը կ՚ուսումնասիրէի, յստակօրէն շեշտուեցաւ Մանազկերտի ճակատամարտին կարեւորութիւնը։

Գրաւոր-քննութիւններուն, յաճախ տեղի-անտեղի Մանազկերտի ճակատամարտին մասին կը գրէինք։ Դոկտ. Էսէկիւլեանը գիտացաբար թէ այլապէս, յաւելեալ նիշ կու տար մեզի։

Նիկողոսին պարագան տարբեր էր։ Գրաւորներուն, երբեմն աղջիկներէն ոմանք իրեն համար պատասխանները կը գրէին եւ մաքուր գիրերով գրաւորի թուղթը կը յանձնէին Դոկտորին։ Նիկողոսը լաւ նիշ կը ստանար։ Դոկտ. Էսէկիւլեանին տղան, Միհրանը, հեծանիւ մը ունէր, եւ երբ որ այդ հեծանիւը աւրուէր կամ անիւը պայթէր, Նիկողոսը կը նորոգէր (Նիկողոսին հայրը արհեստով անիւ նորոգող էր)։ Որպէս լուռ վարձատրութիւն Նիկողոսին, իր հայոց պատմութեան եւ մանկավարժական պատմութեան նիշերը «կը բարելաւուէին»։ Ամէնքս գիտէինք այս, բայց Նիկողոսը այնքան ազնիւ եւ բոլորիս օգնող տղայ մըն էր որ ձայն չէինք հանէր։

Դոկտ. Էսէկիւլեանը յաճախ կը յիշէր իր դասախօսներէն Նիկողայոս Ադոնցի անունը։ Այդ հայագէտ պատմագէտը էր նաեւ Բիւզանդագէտ։ Ադոնցը աշակերտած էր Նիկողայոս Մառի։ «Նիկողայոս» կամ «Ադոնց» անունով յաճախ մեր Նիկողոսին կը կանչէինք եւ տղան հպարտութեամբ կը ժպտէր եւ մանուկի պէս կ՚ուրախանար։

Հայոց պատմութեան մեր գիրքը Գերսամ Ահարոնեանի «Մեծ Երազի Ճամբուն Վրայ» գիրքն էր։ Խմբագրականներու այս սքանչելի շարքը դասագիրք որպէս չէր պատրաստուած, բայց շատ լաւ եւ օգտակար պատմական տեղեկութիւններով եւ բացատրութիւններով հարուստ գիրք մըն էր մեր վերջին 100 տարիներու պատմութեան վրայ սփռուած։ Շատ բան սորվեցանք այդ գիրքէն, բայց մանաւանդ հայ դատի մասին հիմնական գիտելիքներով հարստացուցուինք մեր ուղեղները։ Մեր ազգային գիտակցութեան դիմող եւ զայն զարգացնող գիրք մըն էր, եւ Էսէկիւլեանը յաջոցեցաւ ձեւը գտնելու զայն որպէս դասագիրք օգտագործելու եւ մեր ազգային ոգին զարգացնելու։ Գերսամ Ահարոնեանի այդ գիրքով, հաւատացած էինք որ մեր «Մեծ Երազը» անպայմանօրէն պիտի իրականանար, եթէ մենք, նոր սերունդի տղաքս, հաւատարիմ մնայինք մեր նահատակներու կտակին եւ պայքարէինք ի նպաստ մեր մեծ եւ արդար դատին։ Գերսամ Ահարոնեանի «Գալ տարի Վան» լոզունգը կրնար իրականանալ ...

Յոյն – թրքական միջ համայնքային կռիւներէն ետք, 1963-ին, Նիկոսիահայերուն «Մելիքեան-Ուզունեան» նախակրթարանը Մելգոնեանի հողին վրայ փոխադրուեցաւ, ֆութպոլի դաշտին երկայնքին, թիթեղաշէն կառոյցի մը մէջ։ Նախակրթարանի հոգաբարձութիւնը, որոնցմէ ոմանք Մելգոնեանի մէջ ալ հոգաբարձու էին, եւ Պերճ Թիլպեանն ալ հայոց պետական ներկայացուցիչն էր, Դոկտ. Էսէկուլեանին Տնօրէնի պաշտօնին կոչեցին, պայմանաւ որ ան շարունակէ Մելգոնեանի բարձրագոյն դասարաններուն հայոց պատմութեան եւ մանկավարժութեան պատմութեան դասաւանդութիւնները ... առանց Մելգոնեանէն վճարուելու։ Քանի որ հայկական նախակրթարանն ալ պետական էր եւ ուրեմն պետական սակով կը վճարուէին ուսուցիչները, եւ քանի որ անոնց վճարումը գրեթէ երկու անգամ բարձր էր Մելգոնեանի ուսուցիչներուն վճարումներէն, ուրեմն, տրամաբանութիւնը այն էր որ Էսէկիւլեանը պէտք էր թէ նախակրթարանին տնօրէնութիւնը ընէր եւ թէ Մելգոնեանի մէջ դասաւանդէր պետութենէն ստացած ամսավճարով, այլապէս ուրիշ մէկը տնօրէն կը բերէին եւ զինքն ալ Մելգոնեանի իր պաշտօնէն դուրս կը հանէին։ «Նախակրթարանէն ստացած ամսավճարդ քեզի կը բաւէ» ըսած էին իրեն։ Տեսա՞ք ի՜նչ լաւ հոգաբարթուներ էին Մելգոնեանի հոգաբարձուները եւ ինչպէ՜ս խնայողութիւն կ՚ընէին հայ ուսուցիչներու հաշւոյն։ Չէ՞ որ հայ ուսուցիչը զոհողութեամբ պէտք է աշխատի ...։ Եւ ասոնք «մարդ» են հա՞։

Ըսեմ որ 1963-ի յոյն-թրքական դէպքերուն պատճառով, թրքաց կողմը բնակող հայերը փախան իրենց տուներէն եւ մեծ մասը առժամապէս Մելգոնեան ապաստանեցան։ Էսէկիւլեաններն ալ Մելգոնեան եկան եւ ուսուցիչներուն յատկացուած պարապ տուներէն սենեակ մը տրամադրուեցաւ իրենց, ինչպէս նաեւ իրենց սենեակին տակը գտնուող կարաժի նմանող աղտոտ սենեակ մը։ Քանի մը շաբաթ ետք, անգլիացի ուսուցիչ մը եկաւ Լոնտոնէն։ Հոգաբարձութիւնը Էսէկիւլեաններուն 48 ժամ ժամանակ տուաւ տունը պարպելու եւ անգլիացի ուսուցիչին յանձնելու։ Բարեբախտաբար Մելգոնեանին ճիշդ դիմացը պարապ տուն մը գտնուեցաւ եւ մարդիկը հոն փոխադրուեցան, սակայն «կարաժ»ը չկրցան պարպել (տղաքս օգնեցինք Էսէկիւլեաններու փոխադրութեան, քանի մը հարիւր հայհոյանքներ թափելով անաստուած հոգաբարձուներու պարպուած գլուխներու, սրիկաներ)։ Անգլիացի այս ուսուցիչը հոգաբարձութեան կը բողոքէ որ իր տունը շատ փոքր է, եւ հետեւաբար իր աւելորդ ապրանքներուն համար վարի «կարաժ»ին ալ պէտք ունի։ Քանի որ պահանջողը անգլիացի էր, ուրեմն, հոգաբարձութիւնը անմիջապէս կը հրահանգէ Էսէկիւլեանին որ «կարաժ»ը շուտով պարպէ, այլապէս օրական քանի մը ոսկի վարձք պիտի առնեն իրմէ։ Խեղճ մարդը «ափալ-թոփալ» կը պարպէ «կարաժ»ը։ Տեսա՞ք Մելգոնեանի հոգաբարթուները ի՜նչ հայասէր էին եւ որքանո՜վ կը յարգէին հայ ուսուցիչները։ Եթէ ասիկա սրիկայութիւն չէ, ի՞նչ անուն կրնաք տալ ասոր, «Յարգանք հայ ուսուցիչի՞ն»։ Գիտեմ, հոգաբարթութիւնը կ՚ուզէր որ Էսէկիւլեանները շատ աւելի լաւ տունի մէջ ապրէին ... Ի՜նչ ազնիւ մտածում։

Դոկտ. Էսէկիւլեանի գրաւորներու ժամանակ պատկերազարդ գիրքերու խաղին մասին գրած եմ նախկին յօդուածներուս մէջ, այնպէս որ չեմ ուզէր կրկնութիւն ընել։

Հոգաբարձութիւնը, 1973-ի վերջաւորութեան, Դոկտ. Էսէկիւլեանին կ՚ըսէ որ յաջորդ կրթաշրջանէն սկսեալ նախակրթարանի տնօրէնութիւնը ուրիշի մը պիտի յանձնեն, եւ ինքն ալ Մելգոնեանի մէջ մասնակի ժամանակով պիտի դասաւանդէ։ 1958-էն ի վեր Մելգոնեանի մէջ դասաւանդող եւ ապա քանի մը տարի անվճար դասաւանդող այս պատուական մարդուն «մաշած աւել»ի մը նման, «քաղաքավար» կերպով դուրս կը քշէնին։ Երիտասարդ ուսուցիչներս ընդվզեցանք եւ հոգաբարձութեան եւ ՀՄԸՄիութեան Կեդրոնական Վարչութեան բողոք- խնդրագիր նամակ մը գրեցինք, «պահանջելու պէս խնդրելով կամ խնդրելու պէս պահանջելով» որ Դոկտ. Էսէկիւլեանը վերահաստատուի իր պաշտօնին վրայ, լմա՛ն ժամանակով։ Ամառը, ՀԲԸՄիութեան Ընդհանուր տնօրէն Պրն. Միսակ Հայկենցը նամակ մը կը գրէ Էսէկիւլեանին, զինք համոզելով որ բաւարարուի մասնակի ժամանակով պաշտօնավարելու Մելգոնեանէն ներս։ Էսէկիւլեանը կարծեմ ուրիշ ելք չունէր։ Կ՚ընդունի իրեն վիճակուած հայ ուսուցիչի տխուր ճակատագիրը։

Կարծեմ 1978-ին Էսէկիւլեանները Քանատա փոխադրուեցան։ Քանի որ մենք (պաճանախս եւ ես) բազմաթիւ Լիբանանցիներու օգնած էինք զեղչեալ գիներով օդանաւի տոմսակ գնելու, ուզեցինք որ Էսէկիւլեաններուն ալ օգնենք եւ մարդիկը չորս տոմսակի վրայ կոկիկ զեղչ մը ապահովէին։ Երբ մօտեցանք իրեն եւ գիներուն մասին խօսեցանք, «շնորհակալ եմ, ըսաւ, ես Լիմասոլէն աւելի աժան գինով տոմսակ գտայ»։ Ապշեցանք ... (իմացանք որ ան իր տան ժանգոտած եւ ծռած «նամակատուփ»ն անգամ ծախած է Քանատա մեկնելէ առաջ ...)։

Այսօր, աշխարհի չորս ծագերուն, Դոկտ. Յարութիւն Էսէկիւլեանի աշակերտները անուշ յիշատակներով կը խօսին իրենց «պապա» ուսուսցիչին մասին։

Լոս Անճելըս, 2016

Վարդգէս Գուրուեան
---------------------------------------------------------------
Armweeklynews.am [18.01.2017]
Հայ ուսուցիչը զոհողութեամբ պէտք է աշխատի ...

© 2010-2017  Կապը »  Contacts  Այցելեք » Facebook
Most popular tags
 Գարօ Փայլան  Երվանդ Քոչար  Հռոմի պապ ANCA Nor Zartonq  Կիպրոս Քեսապ  Գրիգոր Զօհրապ  Շառլ Ազնավուր  Cyprus elections  Operation Nemesis  սակագներ  Data Driven  Marvel  Disney movies Lucasfilm  Netflix  Ռուբեն Վարդանյան  Helen Fisher   Rouben Sevak  Ara Güler  Շանթ   Elisa de Filebo   William Saroyan   Մելգոնեան Կրթական  Հրանտ Մաթևոսյան
  Մշակույթ  
ԵՍ ՔՈ ԵՐԱԶՆԵՐԻ ԱՆՄՇԱԿ ՇՐՋԱՆԱԿՆ ԵՄ ՈՒԶՈՒՄ ԼԻՆԵԼ [15.01.2017 ]
Մելգոնեանի Մեր Ուսուցիչները -Վահրամ Մավեան [11.01.2017]
ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա. ՔՀՆՅ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ-ՏԱՐԵՄՈՒՏԻՆ [24.12.2016]
ԶԱՀՐԱՏ- ԿԱՂԱՆԴ ՊԱՊԱՅԻՆ ՄՕՐՈՒՔԸ [24.12.2016]
ՇՈՒՆ ԷԱ, ՊԱԹ, ՇՈՒՆ ՉԷ՛Ա... [22.12.2016]
Վահրամ Մավեան - սփիւռքի ամենէն վաւերական գրագէտներէն [22.09.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանի Ուսուցիչները [12.12.2016]
ԱՐՓԻԿ ՓԱՓԱԽՉԵԱՆ - Մի՛ ուշացիր ... [08.12.2016]
Վերասլաց Պահ Մը Հայկ Ազարեանի Ստեղծագործութեան [23.11.2016]
ԱՍՏՈՒԱԾ ՔՈՒ ԱՄԵՆԷՆ ՏԿԱՐ ՏԵՂԴ ԶՕՐԱՑՆԷ [16.11.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանէն Մանրապատումներ [14.11.2016]
Համո Ոսկեբերան Սահյան.՛՛Եվ չիմացանք, թե ինչու…՛՛ [06.11.2016]
Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան Մեր Դաշտագնացութիւնները [26.09.2016]
 Արխիվ » 2011-2017