Armweeklynews.amՄՇԱԿՈՒՅԹ
 

 

  21 Յունուար Բանաստեղծութեան Իշխան Վահան Թէքէեանի Ծննդեան Տարեդարձն Է  

Հայ բանաստեղծութեան իշխան, հրապարակախօս, հասարակական գործիչ եւ լրագրող Վահան Գալուստ Թէքէեան ծնած է 21 Յունուար 1878-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, եւ մահացած 4 Ապրիլ 1945-ին, Գահիրէի մէջ, 67 տարեկան հասակին:

Ուսանած է Պոլսոյ Ներսէսեան, Պէրպէրեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ: Աշխատած է իր ծննդավայրի ապահովագրական ընկերութիւններէն մէկուն մէջ, ապա, որպէս առեւտրական պաշտօնեայ, մեկնած է Անգլիա, Ֆրանսա, Գերմանիա եւ Եգիպտոս:


1905 թուականին Աղեքսանդրիոյ մէջ, Եգիպտոս, Միքայէլ Կիւրճեանի հետ հիմնադրած է «Շիրակ» հանդէսը:

1908-ին զայն փոխադրած է Պոլիս եւ լոյս ընծայած է որպէս շաբաթաթերթ: Եղած է «Արեւ», «ժողովուրդի Ձայն» եւ այլ պարբերականներու խմբագիր: Ասուպ, Համշիրակ Բ., Սկայորդի եւ այլ ծածկանուններով աշխատակցած է այդ ժամանակուան պարբերականներուն: Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք մասնակցած է որբահաւաքի գործին:

Իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է Կ.Պոլսոյ, Կիպրոսի եւ այլ վայրերու հայ ազգային վարժարաններուն մէջ: Թէքէեան գրական ասպարէզ մտած է 19-րդ դարու 90-ական թուականներուն: Ան արեւմտահայ դասական բանաստեղծութեան վերջին եւ սփիւռքահայ բանաստեղծութեան առաջին մեծ դէմքն է:

Առաջին ստեղծագործութիւնը՝ «Կաղանդը Կեսարիոյ մէջ» տպագրուած է 1894-ին, Պոլսոյ «Հայրենիք» թերթին մէջ: 1901-ին Փարիզի մէջ լոյս տեսած է Թէքէեանի բանաստեղծութիւններու առաջին ժողովածուն՝ «Հոգեր»ը:

Երկրորդ ժողովածուին՝ «Հրաշալի Յարութիւն», 1914-ին, որոշ ստեղծագործութիւններու մէջ ( «Արարատի Դաշտին Մէջ», «Հայրենի Զրոյցներու Վրայ» շարքերուն մէջ) հեղինակը հայ ժողովուրդի հերոսական անցեալը կը հակադրէ իր ժամանակի իրականութեան հետ:

Վահան Թէքէեանի «Կէս Գիշերէն Մինչեւ Արշալոյս» (1918-ին) գիրքին մէջ արտայայտուած են Եղեռնի սարսափները, բնաջնջուող ժողովուրդի տառապանքի հոգեբանութիւնը: Անհատի զգացմունքներն ու ձգտումները համամարդկային հնչեղութեան կը հասնին 1933 ին լոյս տեսած «Սէր» խորագրեալ ժողովածուին մէջ:

Թէքէեան բանաստեղծութիւններ գրած է Սովետական Հայաստանի մասին ( «Ներկայ Հայաստանին» շարքը), ոգեւորուած է Մայր Հայրենիքի յառաջդիմութեամբ, Հայրենական Մեծ պատերազմին (Համաշխարհային Բ. պատերազմը) հայորդիներուն հերոսական գործերով: 1943-ին հրատարակած է հայրենասիրական «Հայերգութիւն» ժողովածուն, 1945-ին՝ «Տաղարան» ը:

Եգիպտոսի մէջ մինչեւ օրս լոյս տեսնող «Արեւ» թերթին մէջ տպագրուած է Թէքէեանի «Եթէ Տէրը Կամենայ» վէպը, իսկ «Բարձրավանք»ի մէջ՝ «Մարք Ֆուրթունի Արկածը» վիպակը, 1922 թուականին: Գրած է պատմուածքներ եւ քրոնիկներ, որոնց նիւթը կ’առնչուի գաղութահայ կեանքին, ինչպէս նաեւ ազգային-ազատագրական շարժումներու հետ:

Թէքէեան թարգմանած է Շէյքսփիրի սոնէտներէն, Պոտլէրի, Վեռլէնի եւ ուրիշներու բանաստեղծութիւններէն: Գրած է հրապարակախօսական եւ գրական բազմազան յօդուածներ:

Թերեւս մեզ հետաքրքրող մեծագոյն գործերէն մէկը եղած է այն, որ Վահան Թէքէեան աջակցած է մեր թերթի ՝ «ԶԱՐԹՕՆՔ»ի հիմնադրման գործին, որուն անդրանիկ թիւը լոյս տեսած է Կիրակի, 26 Սեպտ. 1937-ին, նոյնինքն ՎԱՀԱՆ ԹԷՔԷԵԱՆը ունենալով իբրեւ խմբագրապետ: Սակայն «Զարթօնք»ի մէջ անոր պաշտօնը երկար չտեւեց եւ կարճ ժամանակ մը ետք ան Գահիրէ վերադարձաւ:

Եգիպտոսի մայրաքաղաքին մէջ, Թէքէեանի մահէն ետք «Թէքէեան» յանձնախումբը հրատարակեց անոր «Ամբողջական Երկեր»ը: Պէյրութի մէջ 1978-ին լոյս տեսաւ Թէքէեանի «Հատընտիր»ը:

Բանաստեղծութեան իշխան Վահան Թէքէեանի անունով 1947-ին Պէյրութի մէջ հիմնադրուեցաւ Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը, որ մասնաճիւղեր ունեցաւ նաեւ Լիբանանի, Սուրիոյ, բազմաթիւ արեւմտեան երկիրներու մէջ, իսկ աւելի ուշ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ: Պէյրութի գետին մօտ գտնուող Պուրճ Համուտի մէջ, 1951-էն ի վեր կը գործէ Վահան Թէքէեանի անուան նախակրթարանը, որ աւելի ուշ դարձաւ միջնակարգ: Աղքատիկ սենեակներու մէջ աւելի քան տասնամեակ մը գործելէ ետք, վարժարանը ունեցաւ իր շքեղ շէնքը եւ 1964-1965 տարեշրջանէն ի վեր կը գոյատեւէ, մինչեւ օրս նաեւ նշելով իր հիմնադրութեան 65 ամեակը:

* * *

Փառք ու պատիւ մեծ բանաստեղծին, անոր ծննդեան 139 ամեակին առիթով: Վահան Թէքէեանի անունը անմար պիտի մնայ զինք ճանչցողներուն եւ չճանչցողներուն միտքերուն եւ սրտերուն մէջ:

* * *

Կը ներկայացնենք Վահան Թէքէեանի յայտնի քերթուածներէն «Մէկ Հատիկս» խորագրեալ բանաստեղծութիւնը, զոր սորված ու սիրած ենք դպրոցական կեանքի առաջին տարիներուն, նախակրթարանի կարգերու հայերէն լեզուի դասաւանդութեան օրերուն:

Մէկ Հատիկս

Իմ մէկ հատի՜կըս հիմա, որ կը դիտես զիս վհատ,
Հայելիին ջըրհորէն,
Քեզի նըման ու քեզմով կը նայիմ ես ալ վըրադ
Երկարօրէն, ծանրօրէն…:

Ե՞ս արդեօք քեզ, թէ դուն զիս կը մեղքընանք աւելի՛
Երբ զիրար լուռ կը դիտենք…
Քովըդ եղբայրդ է մեռած, քու հին ընկե՛րըդ լոյսի՝
Զոր դեռ այսօր կ’ողբանք մենք:

Նոր զարնըւած էր երբոր գիշեր մ’երազըս տեսայ՝
Թէ մութին մէջ, հեւ ի հեւ,
Կը քաշէի կարասի փոխադրող կառք մը հսկայ՝
Քովըս շուքի մը հետ սեւ,

Որուն յաճախ կ’ըսէի անձկութիւնով ու վախով,
«-Ընկե՛ր, լաւ չեմ տեսներ ես,
Դուն կը տեսնե՞ս…» ու թէեւ կը քալէինք քովէ քով՝
Բայց ձայն չըկա՜ր ընկերէս:

Չէի գիտեր թէ արդէն մեռած էր խեղճն այդ պահուն.
Այնուհետեւ չարթնցա՜ւ,
Չըխօսեցաւ ան երբեք, վերջէն տեսար զինքը դուն,
Ան չըտեսա՛ւ քեզ բընաւ…:

Հայելիին ջրհորէն մինչ կը նայիս դուն ինծի,
Ու կը նայիմ ես իր մէջ,
Կը նշմարեմ՝ ջրամոյն որպէս գըլուխ մը սուրբի,
Անոր ծըփա՜լը անվերջ…:

Իմ մէկ հատի՛կս… օհ, ինչպէ՜ս սիրտըս վըրադ կը դողայ՝
Երբ կը տեսնեմ քեզմով քեզ.
Քու արցունքո՛վըդ քեզի կը պաղատիմ ես հիմա՝
Որ դուն ալ զիս չըլըքես…:

Վ. ԹԷՔԷԵԱՆ
(1925)



ԶՕՀՐԱՊ ՏԷՕՔՄԷՃԵԱՆ
Ragmamoul.net




---------------------------------------------------------------
Armweeklynews.am [21.01.2017]
21 Յունուար Բանաստեղծութեան Իշխան Վահան Թէքէեանի Ծննդեան Տարեդարձն Է

© 2010-2017  Կապը »  Contacts  Այցելեք » Facebook
Most popular tags
 Գարօ Փայլան  Երվանդ Քոչար  Հռոմի պապ ANCA Nor Zartonq  Կիպրոս Քեսապ  Գրիգոր Զօհրապ  Շառլ Ազնավուր  Cyprus elections  Operation Nemesis  Վահան Թէքէեան  Data Driven  Marvel  Disney movies Lucasfilm  Netflix  Ռուբեն Վարդանյան  Helen Fisher   Rouben Sevak  Ara Güler  Շանթ   Elisa de Filebo   William Saroyan   Մելգոնեան Կրթական  Հրանտ Մաթևոսյան
  Մշակույթ  
Հայ ուսուցիչը զոհողութեամբ պէտք է աշխատի ... [18.01.2017]
ԵՍ ՔՈ ԵՐԱԶՆԵՐԻ ԱՆՄՇԱԿ ՇՐՋԱՆԱԿՆ ԵՄ ՈՒԶՈՒՄ ԼԻՆԵԼ [15.01.2017 ]
Մելգոնեանի Մեր Ուսուցիչները -Վահրամ Մավեան [11.01.2017]
ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա. ՔՀՆՅ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ-ՏԱՐԵՄՈՒՏԻՆ [24.12.2016]
ԶԱՀՐԱՏ- ԿԱՂԱՆԴ ՊԱՊԱՅԻՆ ՄՕՐՈՒՔԸ [24.12.2016]
ՇՈՒՆ ԷԱ, ՊԱԹ, ՇՈՒՆ ՉԷ՛Ա... [22.12.2016]
Վահրամ Մավեան - սփիւռքի ամենէն վաւերական գրագէտներէն [22.09.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանի Ուսուցիչները [12.12.2016]
ԱՐՓԻԿ ՓԱՓԱԽՉԵԱՆ - Մի՛ ուշացիր ... [08.12.2016]
Վերասլաց Պահ Մը Հայկ Ազարեանի Ստեղծագործութեան [23.11.2016]
ԱՍՏՈՒԱԾ ՔՈՒ ԱՄԵՆԷՆ ՏԿԱՐ ՏԵՂԴ ԶՕՐԱՑՆԷ [16.11.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանէն Մանրապատումներ [14.11.2016]
Համո Ոսկեբերան Սահյան.՛՛Եվ չիմացանք, թե ինչու…՛՛ [06.11.2016]
 Արխիվ » 2011-2017