Armweeklynews.amՄՇԱԿՈՒՅԹ
 

 

  Իմ Անցագրիս Հարցերը  

  Ես Երուսաղեմ (Սուրբ Քաղաք) ծնած ըլլալու «բախտ»ին արժանացած եմ (անոր համար քիչ մը սուրբի կը նմանիմ)։ 1948-ի արաբ – հրեյական պատերազմի ժամանակ, մայրս, երկու եղբայրներս եւ ուրիշ քանի մը ընտանիքներ «քամիօն»ի մը ետեւը նստած, տունը պատրաստուած քանի մը սէնտուիչներով եւ քանի մը կուժ ջուրով ճամբայ ելած ենք Պէյրութ՝ մեծ հօրս տունը երթալու որպէս գաղթականներ։
 
 Երբ ժամանակը եկաւ Մելգոնեան երթալու, պէտք ունէի անցագիրի։ Անձագիր ալ չունէի մինչ այդ։ Ինծի «փասփոր»ի գրասենեակին տեղը բացատրեցին եւ ըսին որ «կ՚երթաս եւ փասփորդ կ՚առնէս»։ Գացի եւ պաշտօնեային անունս տալով ըսի որ փասփոր կ՚ուզեմ։ Պաշտօնեան թուղթերս հարցուց։ Ի՞նչ թուղթ, իմ ո՞վ ըլլալս չէ՞ր գիտէր … Դուրս վռնտեց («ֆըլլը մըն հոն»)։
 Ստիպուած եղանք մեր թաղին մէջ պաղեստինցի «սմսար»ին (միջնորդ) տեսնել եւ հարցը բացատրել։ Մուխթարէն թուղթ, ծննդեան վկայագիր, դիմումնագիր, երկու նկար եւ այլ պաշտօնական թուղթեր հաւաքելով գացինք «սմսար»ին քով։ Երբ իմացաւ որ անձագիր ալ չունիմ, ըսաւ որ պէտք է անոր համար ալ զատէն դիմում կատարեմ եւ ամիս մը սպասեմ։     

Մելգոնեանը երկու-երեք շաբաթէն պիտի բացուէր եւ ես չէին կրնար ամիս մը անձագրիս համար ժամանակ «վատնել» եւ վերջն ալ ուրիշ ամիս մը՝ անցագրիս համար սպասել։ Մեր «սմսար»ը նամակ մը գրեց եւ ձեռքս տալով ըսաւ որ այս նամակը եւ միւս թուղթերդ առնելով այնինչ պետական գրասենեակը երթամ։ Ինքն ալ եկաւ հետս եւ պատուիրեց որ պատրաստ ըլլամ եւ երբ այդինչ գրասենեակէն գլխաւոր տնօրէնը դուրս գայ, թուղթերը տնօրէնին ձեռքը տամ եւ ըսեմ որ ես աղքատ ուսանող մըն եմ որ Կիպրոս պէտք է երթամ գիշերօթիկ դպրոցի մէջ ուսանելու եւ անմիջապէս անձագրի եւ «փասփոր»ի պէտք ունիմ։

Հաւանաբար 30 հոգի մը կային միջանցքին մէջ կարգի սպասող, այդ տնօրէնէն շնորհք խնդրելու։ Տնօրէնը հազիւ դուրս ելաւ ժողովասրահէն, քովը վազեցի եւ կոտրտուած արաբերէնովս հարցս բացատրեցի։ Շատ պատկարելի տեսքով մարդ մըն էր տնօրէնը։ Մարդը քովի պաշտօնեային դառնալով թուղթերը անոր տուաւ եւ հրահանգեց որ անմիջապէս ինծի անձագիր եւ «փասփոր» տան։ Այդ պաշտօնեային հետ գացինք քովի գրասենեակը հարցս կարգադրուլու։ Իլիաս անունով պաշտօնեայ մըն էր։ Անմիջապէս անձագիրս գրուեցաւ, նկարս փակցուեցաւ եւ կնքուեցաւ։ Անունս «Ուարքս Քորսեան» գրած էին։ Ըսի որ սխալ գրած էք անունս։ «Անունդ գրուեցաւ, չենք կրնար փոխել» եղաւ պատասխանը։ Պնդումներուս վրայ, «Ուարքս»ը եղաւ «Ուարքիս» եւ վերջ (արաբերէնի մէջ պզտէկ գծիկով եւ կէտով մը կարելի է ձայնը փոխել)։ «Հիմա շատ զբաղուած ենք, կրնա՞ս վաղը գալ անցագրիդ համար» ըսաւ պաշտօնեան։ «Անշուշտ» ըսի եւ շնորհակալութիւն յայտնելով դուրս ելայ։ Յաջորդ օրը երբ գացի, պաշտօնեան զիս չճանչնալու տուաւ եւ նորէն «վաղը եկուր» ըսաւ։ Յիշեցուցի որ նախորդ օրը հոն էի եւ ինք խօստացած էր թուղթերս կարգադրել։ Երբ շարունակէց մերժել, ըսի որ տնօրէնին քով պիտի երթամ եւ բողոքեմ։ Խոստացաւ քանի մը օրէն անցագիրս տալ։ Այդպէս ալ եղաւ։

1962 Դեկտեմբեր 31-ին, Լիբանանեան «Ղովումի» կուսակցութիւնը պետական հարուած փորձեց բայց ձախողեցաւ։ Յաջորդ ամառ երբ դարձեալ դիմեցի անցագիրս նորոգելու (Պաղեստինցիները իրենց անցագիրը, աւելի ճիշդ՝ «լէսսէ փասէ»ն – ճամբորդութեան փաստաթուղթ - միայն մէկ տարի կրնան գործածել), ըսին որ Պաղեստինցիներուն արքիլուած է երկրէն դուրս ելլելը։ Ի՛նչ որ ըրինք, չյաջողեցանք դուրս ելլելու արտօնութիւն ստանալ։ Մինչեւ անգամ Լիբանանի Նախագահ Զօրավար Շէհապին պալատին մէջ խոհարարութիւն ընող հայ կնկայ մը միջնորդութեան դիմեցինք, չեղաւ։ Ըսին որ զինուորական «Երկրորդ Գրասենեակ»ի մեծերէն Քիլանիին եթէ երթաք, միայն ան կրնայ օգտակար ըլլալ ձեզի (Պաղեստինցի երեք աշակերտներ էինք, Յարութիւն Էտինճիքլեանը, Մարի Քիւզէնեանը եւ ես)։ Գացինք Գոլոնէլ Քիլանիին քով։ Հարցերնիս ներկայացուցինք։ Շատ խիստ եւ բարկացած ըսաւ որ անկարելի է։ «Գըպրըս եօք» ըսաւ (Կիպրոս չկայ)։ Մեր խնդրանքներուն վրայ ըսաւ որ եթէ ասեղի մը գլխուն չափ ծակ մը ըլլար, մեզ մէջէն կ՚անցնէր ու Կիպրոս կը ղրկէր։ Ուրեմն, այդ տարին Մելգոնեան պիտի չկարենայինք երթալ։

Մեր բարեկամներէն Հայկուհի Քէօշկէրեանը կար որ շատ ճարպիկ եւ լեզուանի, 50 տարիքին բարեւ տուած օրիորդ մըն էր։ Երբ իմացաւ մեր հարցին մասին, «մի մտահոգուիք, ես անոր բանալին գիտեմ» ըսաւ։

Յաջորդ կիրակի առտու, Էտինճիգլեանին հօրը ինքնաշարժով (պզտիկ «Ռընոյ» մը ունէր, հազիւ 4 հոգինոց) ելանք եւ 5 հոգիով Ֆըրն էլ Շըպպէքի զինուորական երկրորդ գրասենեակը գացինք Իլիաս Մըրր անունով զինուորական բարձրաստիճան պաշտօնեայ մը տեսնելու։ Նախապէս առնուած ժամադրութեամբ մտանք շէնք։ Պահակ զինուորականը երբ հարցուց որ ի՞նչ կ՚ուզենք, ըսինք որ «Քոլոնէլ Իլիաս Մըրրին քով պիտի երթանք»։ Մարդը քիչ մը կոշտ կերպով մեզ վռնտեց։ Երբ պնդեցինք, ըսաւ որ եթէ շէնքէն անմիջապէս դուրս չ՚ելլենք, պիտի ձերբակալէ մեզ։ Ես, շատ ինքնավստահ եւ քիչ մըն ալ ձայնս բարձրացնելով (15 տարեկան էի…) ըսի որ թող Ըզթէզ Իլիասին գրասենեակը հեռաձայնէ եւ հարցնէ, Ըզթէզ Իլիասը մեզ կը սպասէ, եթէ հիմա քովը չ՚երթանք, ինք պատասխան պիտի տայ։ Զինուորը ծուռ ծուռ ինծի նայելով հեռաձայնեց եւ հազիւ մեր անունը տուաւ, «թքրամ սիտի» (Սիրով մեծաւորս) ըսելով հեռաձայնին խօսափողը տեղը դնելով մեզի դարձաւ եւ ներողութիւն խնդրեց մեզմէ, նաեւ խնդրելով որ երբ Պրն. Մըրրին քով ելլենք, այս փոքր պատահարին մասին բան չսենք։

Բազմաստղանի Քոլոնէլ Իլէաս Մըրրի քովը ելլելով մեր հարցը բացատրեցինք։ Մարդը կը կարգադրեմ ձեր հարցը ըսաւ եւ մեզի համար զովացուցիչներ ապսպրեց եւ յետոյ հարցուց որ եթէ դպրոցը աւարտենք, ի՞նչ մասնագիտութիւններու պիտի հետեւինք։ Մարին ՝ ուսուցչուհի ըսաւ, Յարութը ՝ աստղագէտ իսկ ես ալ՝ … քարոզիչ

( «ղասսիս», բողոքական պատուելի)։ Քոլոնէլը պահ մը կեցաւ եւ «ինչու՞ կ՚ուզէս ղասսիս ըլլալ» հարցուց։ Ես ալ սկսայ բացատրել .- «քանի որ Յիսուս Քրիստոսը աշխարհ եկաւ եւ իր կեանքը զոհեց մեզի համար, եւ ուրեմն …» … «կեցիր կեցիր ըսաւ, հասկցայ, շատ լաւ է ընտրած գործդ», եւ սկսաւ ծիծաղիլ։ Քանի մը տող նամակ մը գրեց եւ մեզի տալով ըսաւ որ այդ նամակը Քոլոնէլ Քիլանիին տանինք եւ «մենք Քոլոնէլ Քիլանիին քով գացինք եւ մեզի ըսաւ որ չենք կրնար Կիպրոս երթալ» ըսի։ Քիչ մը վիրաւորուած եւ քիչ մըն ալ բարկացած՝ «ես քեզի ըսի որ այս նամակը Քոլոնէլ Քիլանիին տար, եղա՞ւ։ Քոլոնէլը հիմա իր գրասենեակն է, ուղղակի գացէք քովը, ես կը հեռաձայնեմ իրեն» ըսաւ։

Անմիջապէս գացինք Քոլոնէլ Քիլանիին գրասենեակը։ Հոն ալ մեզ ներս պիտի չձգէին, բայց երբ ըսինք որ Քոլոնէլը մեզ կը սպասէ, քիչ մը կարմրելով, ներս հրամցուցին մեզ։

Ըսեմ որ Քոլոնէլ Քիլանին ահաւոր ուժ եւ հեղինակութիւն ունեցող զինուորական մըն էր։ Կ՚ըսէին որ եթէ ուզէ քեզ անդիի աշխարհը ղրկել, պարզապէս ասիտի մէջ կը պարկեցնէ քեզ քանի մը ժամ եւ՝ վերջ։ Մարդ չհամարձակիր իրեն հարցում հարցնել, այլապէս անոր ալ քովդ կ՚ուղղարկէ …

Երբ մտանք Քոլոնէլ Քիլանիին քովը, բարեւ ըսելով Քոլոնէլ Իլէաս Մըրրի նամակը սեղանին վրայ դնելով «Խո՛տ» ըսի (ա՛ռ)։ Ինծի ըսին որ «խոտ»ը շատ անարգական է, պէտք էր «ֆատտալ» (հրամմեցէք) ըսէի։ Քիլէնին նամակը առաւ, «գիտեմ գիտեմ» ըսելով կարդաց նամակը եւ շատ բարկացած՝ քովի պաշտօնեային ըսաւ որ մեր հարցը անմիջապէս կարգադրէ։ Մեզ քանի մը գրասենեակներ ղրկեցին, եւ ո՛ր պաշտօնեան որ կ՚իմանար թէ մենք Քիլանիին հրահանքով կու գանք, թուղթերը անմիջապէս կարգադրելով ՝ «գացէք այստեղէն» կ՚ըսէին։ Յայտնի էր որ մարդիկը կը սարսափէին Քիլանիէն։

Քանի մը ժամէն մեր թուղթերը եւ անցագիրները պատրաստուեցան եւ մենք առոք-փառոք Մելգոնեան վերադառձանք։

Ամէն տարի մեծ դժուարութիւններով անցագիս կը նորոգէի Մելգոնեան երթալու համար։ Տարի մը պետական շէնքին պաշտօնեան «քու ուզած գրասենեակդ 7-րդ յարկն է» ըսելով զիս վեր ղրկեց։ Շէնքը միայն 5 յարկ ունէր … ։ 1965-ին դարձեալ, ինծի ըսուեցաւ որ քաղաքական պատճառներով երկրէն դուրս չեմ կրնար ելլել։ «Սմսար»իս (միջնորդ) հետ դարձեալ հոս-հոն դիմելէ եւ մերժուելէ ետք, մարդը ըսաւ որ վերջին փորձ որպէս, պիտի փորձէ անցագիրները վաւերացնող գրասենեակի յարկին սրճեփին դիմել։ Սրճեփները ամէն դուռի բանալին ունէին։ 30 – 70 տոկոսի համեմատութեամբ ստացուած նուէրները պաշտօնեաներուն հետ բաժնուելով, ամէն հարց կը լուծուէր։ «Ան բոլոր գաղտնիքներն ու բանալի պաշտօնեաները կը ճանչնայ եւ միայն ինքը կրնայ հարցդ կարգադրել» ըսաւ։ Գացինք։ Սրճեփը կանչեցինք եւ հարցը բացատրեցինք։ Թուղթերուս նայեցաւ եւ «ասիկա շատ դժուար հարց է, 300 ոսկիի կը նայի» ըսաւ (հօրս ամսականը 250 լիբ. ոսկի էր…)։ Հայրս համաձայն գտնուեցաւ, միայն թէ կարգադրուէր եւ ես Մելգոնեան երթայի (ձեռքէս ազատէր… )։ Այդ իմ վերջին տարին էր, շրջանաւարտ պիտի ըլլայի։

Մօտ կէս ժամ ետք սրճեփը վերադարձաւ եւ «անկարելի է, այս գործը չ՚ըլլար» ըսելով թուղթերս տուաւ ինծի։ Խեղճ հայրս քիչ մնաց պիտի լար։ Ինք ուսում չէր ստացած (որբանոցի նախակրդարանը միայն), հիմա իր տղան պիտի չկարենար Մելգոնեանը աւարտել։ Սմսարն ալ յանձնառարեց որ Պէյրութի հայկական վարժարաններէն մէկը երթամ …

Սրճեփին հարցուցի որ Ընդհանուր Տնօրէնին գրասենեակը ու՛ր է։ Ցոյց տուաւ եւ խրատեց որ չհամարձակիմ ներս մտնել …

Դուռը զարկի եւ առանց պատասխանի սպասելու ներս մտայ։ Տնօրէնը գրասեղանին ետեւը նստած էր, իսկ քովի բազկաթոռներուն վրայ երեք արաբ գեղուհիներ, չափազնցեալ շպարով եւ բաւականին մը «բաց» հագուստներով նստած էին։ Շուարեցայ։ Կիներուն քիչ մը բաց գեղեցկութիւննե՞րը վայելէի թէ տնօրէնին խնդրանքս ներկայացնէի … ։ Նախ գեղուհիներուն կողմը դառնալով բարեւեցի եւ քանի մը երկվարկյան, ամչկոտ ժպիտով «վայելէցի» ինչ որ կարելի էր վայելել նայուածքներով։ Տնօրէնը վրաս պոռալով դուրս ուզեց վռնտել զիս։ «Պարոն, ըսի, ես աղքատ ուսանող մըն եմ եւ Կիպրոս պէտք է երթամ գիշերօթիկ վարժարանի մէջ ուսանելու, անվճար («պէլէշ, պիտուն մասարի»), բայց արտօնութեան-ելքի վիզայի պէտք ունիմ եւ ինծի ըսին որ չեմ կրնար երթալ։ Այս իմ վերջին տարիս է, հաճիս օգնէ ինծի»։ Իրարու հետ քանի մը նախադասութիւններ փոխանակելէ ետք, երեք գեղուհիները խօսակցութեան մէջը մտան եւ նազանքով ու ծեքծեքումերով տնօրէնին ըսին որ հարցս կարգադրէ (կերեւայ անուշ ժպիտներս ու արաքին երեւոյթս իրենց գործը տեսան…)։ Տնօրէնը խնդալով «դու՞ք ալ իր կողմն էք» ըսաւ։ Կիները շարունակեցին իրենց ճիլվէները եւ մարդը համաձայն գտնուեցաւ։ Փոքր զանգ մը զարնելով քովի գրասենեակէն պաշտօնեայ մը կանչեց ( Ընկ. Գերսամ Ահարոնեանին ճիշդ նմանակը)։ «Ինչու՞ այս տղուն անցագիրը չէք նորոգած» մը պոռաց մարդուն վրայ որ ես ամչցայ։ «Հիմա, ըսաւ, անցագիրը նորոգեցէք եւ տուէք այս տղուն»։ Անուշիկ կիներուն ճիլվէները իրենց դրական դերը խաղցած էին։

Պաշտօնեան զիս քովի գրասենեակը տարաւ, անցագիրս առաւ, ոչ միայն նորոգեց զայն, այլ «միայն մէկ տարուան համար» նախադասութիւնը աւրեց եւ վրան «հինգ տարուայ համար» գրելով կնքեց, եւ յանձնեց ինծի։ «Հիմա, ըսաւ, հինգ տարի կրնաս այս անցագրովդ ճամբորդել, մի վախնար»։

Ետ, տնօրէնին գրասենեակը մտայ շնորհակալութիւններս յայտնելու եւ անշուշտ պահ մը եւս վայելելու այդ գեղեցիկ կիներուն քիչ մը ցցուած կործքերուն եւ գրգռիչ սրունքներուն գեղեցկութիւնները։

Երբ դուրս ելայ, հայրս, սմսարն ու սրճեփը զիս կը սպասէին։ Երբ ըսի որ հինգ տարուան համար նորոգեցի անցագիրս, մարդիկը զարմացան։ «Ի՞նչ ըսիր որ տնօրէնը անցագիրդ հինգ տարուան համար նորոգեց» հարցուցին։ «Մարդ, ըսի, խօսելու համար լեզու պէտք է ունենայ»։



Վարդգէս Գուրուեան

Լոս Անճելըս, 2016

--------------------------------------------------------------
Armweeklynews.am [26.01.2017]
Իմ Անցագրիս Հարցերը


© 2010-2017  Կապը »  Contacts  Այցելեք » Facebook
Most popular tags
 Գարօ Փայլան  Երվանդ Քոչար  Հռոմի պապ ANCA Nor Zartonq  Կիպրոս Քեսապ  Գրիգոր Զօհրապ  Շառլ Ազնավուր  Cyprus elections  Operation Nemesis  Վահան Թէքէեան  Data Driven  Marvel  Disney movies Lucasfilm  Netflix  Ռուբեն Վարդանյան  Helen Fisher   Rouben Sevak  Ara Güler  Շանթ   Elisa de Filebo   William Saroyan   Մելգոնեան Կրթական  Հրանտ Մաթևոսյան
  Մշակույթ  
21 Յունուար Բանաստեղծութեան Իշխան Վահան Թէքէեանի Ծննդեան Տարեդարձն Է [21.01.2017]
Հայ ուսուցիչը զոհողութեամբ պէտք է աշխատի ... [18.01.2017]
ԵՍ ՔՈ ԵՐԱԶՆԵՐԻ ԱՆՄՇԱԿ ՇՐՋԱՆԱԿՆ ԵՄ ՈՒԶՈՒՄ ԼԻՆԵԼ [15.01.2017 ]
Մելգոնեանի Մեր Ուսուցիչները -Վահրամ Մավեան [11.01.2017]
ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա. ՔՀՆՅ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ-ՏԱՐԵՄՈՒՏԻՆ [24.12.2016]
ԶԱՀՐԱՏ- ԿԱՂԱՆԴ ՊԱՊԱՅԻՆ ՄՕՐՈՒՔԸ [24.12.2016]
ՇՈՒՆ ԷԱ, ՊԱԹ, ՇՈՒՆ ՉԷ՛Ա... [22.12.2016]
Վահրամ Մավեան - սփիւռքի ամենէն վաւերական գրագէտներէն [22.09.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանի Ուսուցիչները [12.12.2016]
ԱՐՓԻԿ ՓԱՓԱԽՉԵԱՆ - Մի՛ ուշացիր ... [08.12.2016]
Վերասլաց Պահ Մը Հայկ Ազարեանի Ստեղծագործութեան [23.11.2016]
ԱՍՏՈՒԱԾ ՔՈՒ ԱՄԵՆԷՆ ՏԿԱՐ ՏԵՂԴ ԶՕՐԱՑՆԷ [16.11.2016]
Վարդգէս Գուրուեան - Մելգոնեանէն Մանրապատումներ [14.11.2016]
 Արխիվ » 2011-2017