Armweeklynews.amՄՇԱԿՈՒՅԹ
 

 

   

Մոռացված ամերիկացի դիվանագետ, ով 1915 –ին ընդդիմացավ հայկական ցեղասպանությանը

Օսմանյան Կայսրությունում ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուի կարիերան, չնայած կարճ ժամկետին, նշանավորվեց ամերիկյան դիվանագիտության ամենասպասելի մի շրջադարձով:

1916թ հունվարին Մորգենթաուն երկու տարուց քիչ ավելի դիվանագիտական ծառայությունից հետո վերադարձավ հայրենիք՝ Նյու Յորք, նպատակ ունենալով օգնել Վուդրոու Վիլսոնին՝ հաղթել նախագահական երկրորդ շրջանի մրցապայքարում:

«Ես չէի կարող պատկերացնել ավելի մեծ աղետ,- հիշում էր նա ,-ԱՄՆ-ի և ողջ աշխարհի համար, քան այն փաստը, որ ամերիկացի ժողովրդին չհաջողվեց ի սրտե աջակցել այս մեծ պետական գործչին»:

Մորգենթաուն համոզված էր, որ Վիլսոնն էր այն լավագույն թեկնածուն՝ ով կվերափոխեր աշխարհակարգը, որը իջել էր բարբարոսության մակարդակի: Նախորդ իննը ամիսների ընթացքում նա ականատեսն էր, թե ինչպես է Օսմանյան կառավարությունը աննկարագրելի դաժանությունով վերաբերվում իրեն հպատակ ժողովրդին, կոտորելով ավելի քան մեկ ու կես միլիոն էթնիկ հայի:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին երեք տարիների ընթացքում , օգտվելով Ամերիկայի չեզոքությունից՝ Մորգենթաուն կարողացավ դառնալ ամերիկյան դիվանագետների,միսիոներների և գործարարների տեղեկությունների փոխանցման յուրօրինակ կենտրոնը. ովքեր կոտորածների ականատեսներն էին: Նրանց վկայությունները համոզիչ փաստերի հավաքականություն էին այն մասին, թե ինչ է տեղի ունեցել հայերի հետ. հանցանք, որի համար հետագայում «ցեղասպանություն» տերմինն է որակվել:

Հայերի մասսայական կոտորածների մասին տեղեկությունները հասան Վաշինգտոն Մորգենթաուի միջոցով, բայց դա Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ-ի հյուպատոսական ծառայության առավել հեռավոր շրջանների պաշտոնյաներն էին, ովքեր ականատեսն էին հայոց ցեղասպանության:

Դրանցից մեկն էլ Լեսլի Դեյվիսն էր:

Լեսլի Դեյվիսն ամերիկացի դիվանագետ, Հայոց ցեղասպանության ականատես եւ վավերագրող էր: Նրա զեկուցագրերը՝ ուղղված Պոլսում ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուին, Հայոց ցեղասպանության ամենաարժեքավոր վկայություններից են։ 1876թ. Նյու Յորքի նահանգի Պորտ Ջեֆերսոն քաղաքում (ԱՄՆ) ծնված Դեյվիսը 1898թ.-ին ավարտել է Կոռնելի համալսարանն՝ ստանալով փիլիսոփայության բակալավրի կրթական աստիճան:

Նա շարունակել է կրթությունը Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանում՝ 1904թ. դառնալով իրավաբանության բակալավր: Ուսմանը զուգընթաց աշխատել է որպես լրագրող եւ, լինելով պոլիգլոտ, տիրապետել է մի քանի լեզվի՝ անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, ռուսերեն ու իսպաներեն: