Armweeklynews.amՄՇԱԿՈՒՅԹ
 

 

  Կոմիտաս վարդապետ .մեկ հասկըցւած անկեղծ ձայն հազար ճառ կարժէ  

ԿՈՄԻՏԱՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ
Հայ Ժողովուրդի Տաղանդաւոր Երաժիշտը

Հայ եկեղեցական եւ ժողովրդական դասական երգերու բոլոր ժամանակներու տաղանդաւոր յօրինող եւ մեկնաբանողն է հայ ժողովուրդի հանճարեղ երաժշտագէտը` ԿՈՄԻՏԱՍ ՎԱՐԴԱՊԵՏ:

Բնածին տաղանդով, Էջմիածնի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարանէն շրջանաւարտ, Գերմանիա ուսանած եւ արուեստի գործը հայրենիքի, Կ. Պոլսոյ, եւ Եւրոպայի մէջ բարձրագոյն մակարդակի վրայ յայտնաբերած, Կոմիտաս Վարդապետ մեր ժողովուրդի պարծանքը հանդիսացաւ իր բազմակողմանի դրսեւորումներով` երգ, նուագ, բանահիւսութիւն, եւ երաժշտութիւն: Այդ չորսը, պրիսմակներու երկու լուսարձակումով տեսաւ մեր վերջին շրջանի հայ ժողովուրդը, առաջինը եկեղեցական երաժշտութեամբ,եւ երկրորդը ժողովրդական հարազատ երգերու բիւրեղացումով:

Կոմիտաս վարդապետ հարիւրաւոր երգեր քաղեց գեղջուկի բերնէն ու սրտէն, եւ զանոնք բիւրեղացուց,ազգային եւ միջազգային բեմերու վրայ փայլեցնելով: Կոմիտասի առջեւ իր տաղանդի ճամբով երկու հիմնական դաշտ կը բացուէր, մին հայ եկեղեցւոյ սուրբ պատարագի յօրինումով, որ մինչեւ այսօր պարծանքը կը հանդիսանայ Հայ Եկեղեցիին իր տարածուն երգեցողութեամբ, եւ միւսը` աւելի ծանրակշիռ եւ ծաւալուն, հայ ժողովրդական երգերու բազմաթիւ ստեղծագործութիւններով:

Կոմիտաս վարդապետ ինք ըսած է. ‘’Մէկ հասկըցւած անկեղծ ձայն հազար ճառ կարժէ, որովհետեւ ճառը պէտք է մարսուի անկէ սնունդ առնելու համար, ինչ որ ժամանակներու կը կարօտի, իսկ ձայնը վայրկեանի մը մէջ կը թափանցէ’’: Միջազգային հորիզոնի վրայ Կոմիտաս դասախօսեց, երգեց, նուագեց եւ սորվեցուց հայ երաժշտութիւնը, զայն փոխադրելով Արեւելքէն Արեւմուտք:

Իր իսկ խօսքերով` անցեալները մեծ յաջողութեամբ երկու դասախօսութիւններ կարդացի Պեռլինի Երաժշտանոցում հայոց երաժշտութեան մասին`առհասարակ, եւ Արեւելեան երաժշտութեան մասին` մասնաւոր տեղեկութիւններ տալով: Երկուքն ալ մեծ զարկ տուին երաժշտական աշխարհում յայտնի լինելուս՚: Օտար մասնագէտներ լսելով նման բանախօսութիւններ

Կոմիտաս վարդապետը ընտրած են անդամ Միջազգային Երաժշտական Ընկերութեան: Կոմիտասի նիւթը կեդրոնացած է միշտ այն կէտին վրայ թէ ինչպէս հայ երաժշտութիւնը ինքնուրոյն եղած է իր ծագումին մէջ:

Յիշեալ Միջազգային Ընկերութեան նախագահը` Oscar Fleischer, 1899 թուականին Կոմիտաս վարդապետին կը գրէր հետեւեալը.’’Ձեր հմտալից եւ խորիմաստ դասախօսութեանց միջոցով խորունկ հայեացք մը թողուցիք դէպի այն երաժշտութիւնը որ մեզի համար ցարդ գրեթէ գոց գիրք մըն էր, եւ որ մեզի արեւմտեաններուս շատ բան ուսուցանել կարող է:

 Կոմիտաս վարդապետ Փարիզ եղած միջոցին թէ` բանախօսած է, եւ թէ` համերգներ տուած: Բանախօսած է ֆրանսերէն լեզուով եւ բացատրած հայ երաժշտութեան առանձնայատկութիւնները, թէ` խօսքով, եւ թէ` քաղցր ձայնով, ինչպէս ժամանակակիցներ վկայած են :Առաջինին համերգ մը ղեկավարած է, եւ համերգասրահը լիքը եղած է օտար հանդիսականներով: Կը մէջբերեմ.’’ Կոմիտաս երգերու շարք մը ղեկավարած է ֆրանսիացի գեղարուեստասէրների հոգին խռովելով: Ինք անձամբ մօտենում է երգեհոնին եւ ինքը իրեն դաշնակի վրայ ընկերակցելով սկսում է մեղմամեղմ ‘’Տիրամայր’’ մեղեդին երգելով”:

1914-ին Կոմիտաս կրկին Փարիզ հրաւիրուած է բանախօսելու համար Միջազգային Երաժշտական Համագումարին: Անկէ խանդավառ Կ. Պոլիս կը վերադառնար յուսալից հեռանկարներով, որ յաջորդ Համաժողովին եւս ներկայ պիտի կարենար ըլլալ, այս անգամ Պեռլինի մէջ, ուր եւս հրաւիրուած էր բանախօսելու: Վրայ հասաւ սակայն տարաբախտ տարին հայերու ձերբակալութեանց եւ կոտորածին: Այդ բոլորէն աւելի, Մեծն Կոմիտասի գերազանց արգասիքը իր հետեւողական աշխատանքին արդիւնքը եղաւ երբ անձամբ շրջեցաւ Հայաստանի գիւղերը` լսելու համար հայ գեղջկական երգերն ու աւանդական պարերու եղանակները` ուղղակի աղբիւրէն:

Զանոնք բիւրեղացուց, դասական նուագի վերածեց, վերստին ձայնագրեց եւրոպական ձայնագրութեամբ` փրկելով հարիւրաւոր երգեր իսկական կորուստէ: Ինչ որ ունինք այսօր Կոմիտաս վարդապետէն, այդ հարազատ երգերուն եւ պարի եղանակներուն հանճարեղ արդիւնքն է: Այստեղ կարեւոր կէտ մը կուզեմ նշել: Կոմիտասի երաժշտութիւնը այնքան ինքնատիպ եւ հանճարեղ է, որ իբրեւ երաժշտութիւն գերակշիռ կը հանդիսանայ գիրերուն եւ անոնց իմաստին վրայ:Այսինքն, երբ երգիչը կերգէ, նկատի չունենար,երբեմն թէ անպայման ինչ կը նշանակեն ոտանաւորին բառերը: Երաժշտութիւնը գրաւած է մեր բոլորին լրիւ ուշադրութիւնը: Այդ պատճառով երբեմն սխալ թարգմանութիւն եւ վերլուծում կը տրուի Կոմիտասի երգերու բովանդակութեան մասին:

Օրինակ մը տամ:

Հռչակաւոր ԱՆՏՈՒՆԻՆ միայն իր հոյակապ եղանակով յայտնի է մեզի` տիէզներով, պեմոլներով, կէս եւ քառորդ ձայնանիշերով, ստեղծելով մելամաղձոտ թռիչք եւ երեւակայութիւն: Երգիչը ճշգրիտ կերէ, այո, եւ սակայն երբ բնագիրը պիտի կարդանք եւ կա թարգմանենք, հոն է որ փորձութեան կենթարկուինք: Անտունիին սիրտը պանդուխտ հայուն սիրտն է` փլած ինչպէս իր ետին թողած հայրենի տունը, ուր վայրի հաւքեր, թռչուններ, կոտրտած գերաններուն մէջ բոյն դրած են: Երկրորդ տունին մէջ Սեւ Ծովու պատմութիւն մը կայ, եւ երգիչը սխալ կարտասանէ երբ կերգէ.’’Սեւ ծովն եմ տեսե’’: Մինչդեռ բնագիրը ‘’սեւ ծովն եմ տեսե’’, կը գրէ£ քարտէզի վրայի Սեւ Ծովու մասին չէ խօսքը, այլ ուրիշ սեւ ծովի մը մասին, որ պանդուխտին արցունքներով լի աչքն է, երկթաւոր, այսինքն երկու գոյներով, սեւ բիբը եւ շուրջի ճերմակը, որոնք ամեհի ալիքներու հարուածներուն տակ իրար չեն խառնուիր, սեւը կը մնայ սեւ եւ սպիտակը` սպիտակ:

‘’ՙԵրթամ ձի թանեմ’’, կըսէ, եւ այստեղ անգլերէնի թարգմանողը առօք փառօք ձի մը ճարեմ կը հասկնայ, որուն վրայ անտունին հեծած քառասմբակ գետը պիտի նետուի եղեր: Ուրկէ ուր այս ձիու պատմութիւնը: ‘’Ձի թանեմ, ինծի, ինքզինքս տանիմ եւ ջուրը նետուիմ’’ կը նշանակէ, ուր ձին եւ galloping հանդիսաւոր դերանունն ալ աւելցուցած են թարգմանութեան մէջ եւ հրատարակած,հանգիստ շունչով մը: Կը տեսնէք թէ ինչ ըսել կոււզեմ. Անտունիին երաժշտութիւնը հոյակապ, իսկ բառերը ենթակայ անոր չհասկցուելու աստիճան, կամ անոնց կարեւորութիւն չտրուելու աստիճան: Օրինակ մըն ալ Կոմիտասեան Պատարագէն; Կոմիտաս աշակերտեցաւ Մակար Եկմալեանի Թիֆլիսի մէջ: Եկմալեանի Պատարագը որակաւոր այն պատարագն է որ միշտ կերգենք: Իսկ հանդիսաւոր օրերուն` հռչակաւոր Կոմիտասեան Պատարագը; Նկատելի է, որ Եկմալեանի ‘’Սուրբ Սուրբը’’, որ ամէն Կիրակի կերգենք ու կը լսենք, երկնաթռիչ նօթաներ ունի, եւ այնքան կը բարձրացնէ այդ սրբազան երգը դէպի վեր որքան արժանի է:

Մինչդեռ Կոմիտասեան Պատարագի ‘’Սուրբ Սուրբը’’ միապաղաղ, լօ քի, երբեք բարձր նօթեր չունեցող երգ մըն է: Մտածեցի, թէ ինչու այս թերութիւնը Կոմիտասի մօտ, երբ իր ուսուցչին Եկմալեանի Պատարագը ինք այնքան լաւ սերտած էր: Բայց երբ շարունակեցի երգել կամ լսել Կոմիտասեան Պատարագը, երբ կարգը եկաւ ‘’Քրիստոս ի մէջ մեր յայտնեցավ’’, եւ մանաւանդ ‘’Հոգի Աստուծոյ’’ երգերուն, ‘’Քրիստոս պատարագեալ բաշխի ի միջի մերում’’ եւ ապա ‘’Գոհանամք զքէն Տէր’’ եզրափակիչ երգերուն, հոն թռիչքը դէպի երկինք այնքան շեշտուած է եւ կատարեալ, բազմաձայն մասերու հոյակապ համադրութեամբ: Ուրեմն Կոմիտաս նախընտրած է այդ երկնառաք թռիչքը տալ իր նախընտրած երգերուն:


ԴՈԿՏ. ԶԱՒԷՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ
ՊԱՅՔԱՐ շաբաթաթերթ
ՄԱՐՏ 12, 2017 Էջ 5

--------------------------------------------------------------
Armweeklynews.am [12.03.2017]
Կոմիտաս վարդապետ .մեկ հասկըցւած անկեղծ ձայն հազար ճառ կարժէ
© 2010-2017  Կապը »  Contacts  Այցելեք » Facebook
Most popular tags
 Գարօ Փայլան  Երվանդ Քոչար  Հռոմի պապ ANCA Nor Zartonq  Կիպրոս Քեսապ  Գրիգոր Զօհրապ  Շառլ Ազնավուր  Cyprus elections  Operation Nemesis  Վահան Թէքէեան  Data Driven  Marvel  Disney movies Lucasfilm  Netflix  Ռուբեն Վարդանյան  Helen Fisher   Rouben Sevak  Ara Güler  Շանթ   Elisa de Filebo   William Saroyan   Մելգոնեան Կրթական  Հրանտ Մաթևոսյան
  Մշակույթ  
Օ՜, Օր. Քէշիշեան, գիտե՞ս աշակերտներդ որքա՜ն կարօտցած են քեզ [02.03.2017]
Մեր Ուսուցիչներէն ՝Գէորգ Յակոբեան [27.02.2017]
՛՛ԵՍ ՍԷՆ ՎԱԼԱՆԹԷՆԸ ՉԵ՛Մ ՍԻՐԵՐ՛՛՛- ԿԱՄ ԱԼ ՝ ՈՒՐԱԽ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ [27.02.2017]
Սիրահարված վրձին...ուսեր, կտավ ճերմակ ու լայն [23.02.2017]
ԱՂԱՒՆԻՆԵՐ [23.02.2017]
Վարդգէս Գուրուեան - «Վարպետ Տիգ»ը [23.02.2017]
Ո՞վ մի ամպ կդնի գլխի տակ [19.02.2016]
Մեր պատմության բաց էջը [14.02.2017]
ՀԵՌԱՁԱՅՆՆԵՐՈՒ ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ [10.02.2017]
Դոկտ. Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեանը շատ դէմ էր Մելգոնեանի փակումին [08.02.2017]
Հայրենիքի սէրը բարձրագոյն սէրն է [08.02.2017]
Սեպուհ Աբգարեան «Գոհար»ով դարձաւ հայութեան փայլուն գոհարը [08.12.2016]
Արթուր Միկոյան - Ֆատան [07.02.2017]
 Արխիվ » 2011-2017